يعنى : ما قرآن را فرو فرستاديم تا مبادا در روز واپسين در مقام اعتذار از اين كه چرا مشرك و بتپرست شديد و از اصول و فروع دين الهى محروم مانديد ، بگوييد : در دنيا كتاب آسمانى كه شامل دين و عقايد و احكام بود تنها بر دو طايفهء پيش از ما - يهود و نصارا - نازل شده بود و براى ما كتابى نازل نشد . ذكر اين دو كتاب به تنهايى ، به لحاظ اين است كه آنان از غير آن دو مانند كتاب نوح و ابراهيم و زبور و صحف اطلاعى نداشتند .
وَ إِن كُنَّا عَن دِرَاسَتِهِمْ لَغَافِلِينَ
يعنى : و مبادا بگوييد : به يقين ما از دراست آنها غافل بوديم . يعنى نمىدانستيم آنها كتابهاى خود را مىخوانند و بحث و تحقيق مىكنند سپس به مرحلهء عمل مىآورند ، زيرا ما نه به خطّ و كتابت آنها آشنا بوديم و نه از زبان عبرى و سريانى آنها اطلاع داشتيم . و اين امر سبب شد كه ما به سراغ دين و كتاب آسمانى نرفتيم .
أَوْ تَقُولوُاْ لَوْ أَنَّآ أُنزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّآ أَهْدَى مِنْهُمْ
يعنى : يا آن كه در مقام اعتذار بگوييد : اگر براى ما نيز كتاب آسمانى فرود مىآمد به يقين از آنها يعنى از طايفهء يهود و نصارا هدايتيافتهتر بوديم ، زيرا ما در استعداد فكرى و ذوق علمى و درك نكات و معارف و سخنورى و ادب ، شهرهء آفاق بوديم .
فَقَدْ جَآءَكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَ هُدًى وَ رَحْمَةٌ
يعنى : پس بىترديد بر شما نيز حجّت و برهانى از جانب پروردگارتان آمد ، يعنى اين قرآن و اين كتاب آسمانى كه سراپا هدايت و رحمت است .
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَّبَ بَايَاتِ اللَّهِ وَ صَدَفَ عَنْهَا
يعنى : پس چه كسى ظالمتر است از آن كه آيات خدا را ، يعنى آيات قرآنى و آورندهء آن را ، يا آيات و نشانههاى انفسى و آفاقى و خالق و مدبّر آن را ، تكذيب و انكار نمايد و خود از آنها اعراض نمايد و ديگران را هم مانع شود ؟ همان گونه كه اهل مكّه مىكردند .
سَنَجْزِى الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ ءَايَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ
يعنى : زود باشد كه ما كسانى را كه از آيات ما روى مىتابند و ديگران را نيز مانع مىشوند به سزاى آن كه پيوسته اعراض دارند به بد عذابى كيفر دهيم . مراد شكست فاحش آنها در بدر كبرى و شكستهاى بعدى آنها در دنياست به گونهاى كه بالاخره از
تفسير روان (فارسى) — صفحة 486
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٨٦