تفسير :
يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبْتُمْ
يعنى : اى مخاطب ، به ياد آور روزى را كه خداوند همهء رسولان را ، يعنى فرستادگان خود را به سوى بشر از آغاز آنها كه نوح پيامبر عليه السلام بود تا پايانشان كه محمّد بن عبداللَّه صلى الله عليه و آله است ، در يك روز معيّن كه قيامت است و در يك محل معين كه محيط دادگاه عمومى عدل الهى است گردمىآورد ، پس درخطابى به آنها در مرأى و منظر همهء مكلّفان دنيا كه در آنجا حضور يافتهاند مىگويد : آيا در برابر دعوتها و ابلاغ شرايع خود و عرضهء كتابهاى آسمانى و اتمام حجتهايتان ، به چه چيزى جواب داده شديد ؟ يعنى پاسخ ملتها در مقابل دعوتها چگونه بود ؟
و اين سؤال به منظور توبيخ و تهديد و مقدمهء محاسبهء امتهاست ، و كاشف است از اينكه رسولان در ابلاغ رسالت خود بدان گونه كه سزاوار است قصورى يا تقصيرى نداشتهاند .
قَالُواْ لَاعِلْمَ لَنَآ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
يعنى : رسولان در پاسخ خداوند مىگويند : ما علم و دانشى دربارهء پاسخ آنها نداريم ، و حقيقت اين است كه تو خود داناى كامل همهء نهانهايى .
مراد رسولان از نفى مطلق دانش خويش ، در مقايسه با علم محيط خداست كه فراگير كليات و جزئيات اعمال بشر و ساير امور دنيا و محيط وسيع آخرت است . يعنى علم ما در برابر چنين علمى هيچ است و نفى مطلق . و ممكن است مرادشان نفى علم به بواطن دلها و اسرار كارهاى آنها باشد ، زيرا اطلاع آنها در دنيا از ظواهر جوابهاى قولى و پذيرش يا ردّ و پاسخهاى عملى مثبت يا منفى است .
و در اين آيه تنها سؤال از مرسلين مطرح شده نه سؤال از مردم ، و در آيهء 6 سورهء اعراف فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ سؤال از هر دو طايفه مطرح است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 324
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٤