تفسير :
وَ لَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ
يعنى : و براى شما شوهران است نصف تركهء همسرانتان ، نصف اموال آنها داخل ملك شما مىشود در صورتى كه آنها فرزندى نداشته باشند نه از شما و نه از شوهر ديگر ، و اگر آنها فرزندى داشته باشند حتى از شوهر ديگر براى شما يك چهارم تركهء آنها ثابت است .
و اين حصّهء نصف يا ربع پس از استثناى وصيتى است كه آنها مىكنند يا پس از بدهى آنهاست .
وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّكُمْ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم مِّنم بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ
يعنى : براى همسرانتان يك چهارم از تركهء شماست اگر شما فرزندى نداشته باشيد خواه از او يا از زن ديگر ، و اگر شما داراى فرزنديد پس نصيب آنها يك هشتم متروكات شماست . و اين حكم وضعى و ملكيت نيز پس از اخراج مقدار وصيتى است كه انجام مىدهيد و پس از منها كردن دَين خلقى يا خالقى شماست .
و مقتضاى عموم ازواج بر دائمه و منقطعه و عموم موصول « ماتركتم » اين است كه زن منقطعه نيز ارث ببرد و هر دو از تمام متروكات شوهر از اراضى و غيره ارث ببرند ، لكن از سنّت قطعيه ثابت شده كه منقطعه ارثبر نيست يا مطلقاً و يا با شرط عدم توارث ، و زن دائم نيز از زمين بياض و از عين برخى از اموال ارث نمىبرد ، و تفصيل حكم در فقه است .
وَ إِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ
اين كلام در بيان توارث ميان برادران و خواهران امّى است يعنى از طرف مادر ، برادر و خواهرند ، منفرد باشد يا متعدد . يعنى : اگر مرد ميتى كه از او ارث برده مىشود يا زن ميتى كه از او ارث مىبرند « كَلاله » باشد يعنى پدر و مادر و اولاد نداشته باشد ؛ و به عبارت ديگر ميت در وقت مرگ بدون عمودَين باشد ولى برادر يا خواهر داشته باشد ، مراد برادر و خواهر مادرى تنهاست ، پس به هر يك از آن دو يك ششم ماتَرَك ميت مىرسد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 30
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٠