لغت و اعراب :
غَلا - از باب نَصَر - : زياد شد و ارتفاع يافت ، غلا فى الدِّين : تجاوز از حد نمود . غيرالحقّ صفت مفعول مطلق است به تقدير غلوّاً باطلًا و غير حقّ .
تفسير :
قُل يأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِى دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ
خطاب به عامهء اهل كتاب از يهود و نصاراست به منظور دعوت آنها به توحيد و پرهيز از انحراف . يعنى : اى پيامبر بگو : اى اهل كتاب در دين خود به ناحق و ظالمانه غلوّ نكنيد .
يعنى عُزَير را فرزند خدا ندانيد و مسيح را از مرز امكان به وجوب وجود ، و از عبوديت به ربوبيت ، و از رسالت به الوهيت تجاوز ندهيد .
وَ لَاتَتَّبِعُواْ أَهْوَآءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّواْ مِن قَبْلُ وَ أَضَلُّواْ كَثِيراً
مخاطب عوام ملت يهود و نصارا هستند و مراد از « قوم » علماى يهود است كه پس از رحلت موسى ، و علماى نصاراست كه پس از عروج عيسى اختلاف كردند و به راه باطل رفتند .
معناى آيه : اى ملت يهود و نصارا هرگز از هواهاى نفسانى گروهى از علمايتان كه از پيش گمراه شده و گروه بسيارى را گمراه كردهاند پيروى نكنيد . مراد علماى تورات است كه پس از موسى در احكام تورات به گمراهى افتادند ، و علماى انجيل است كه پس از عروج مسيح در توحيد خدا و اساس دين بشر و پايهء عقايد او و در احكام ديگر انجيل راههاى مختلف انحرافى پيمودند و از اين طريق انبوهى از جامعهء بشرى را از راه مستقيم اصول و فروع دين گمراه نمودند . و البته اين كثرت در حال نزول اين آيات بود و از آن پس هم ادامه داشت و رو به فزونى نهاد ، به گونهاى كه اكثريت را در ملل و شرايع مسيحيت تشكيل مىدهد .
وَ ضَلُّواْ عَن سَوَآءِ السَّبِيلِ
تفسير روان (فارسى) — صفحة 293
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٩٣