تفسير :
مهلت دهى به كافران
« وَ لَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ »
توجيه كلام به كفار است به نحو نهى غايب . يعنى : كسانى كه كفر ورزيدهاند و در حال كفر ادامهء حيات مىدهند و عمرشان و مقام و جاهشان و مال و اولادشان را از آنان سلب نمىكنيم ، گمان نكنند كه اين امهال به سود آنها و كاشف از سعادت آنهاست .
« إِنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ »
آزمون ، حكمت ناگوارى ها
يعنى : جز اين نيست كه ما به آنها مهلت مىدهيم تا بر گناه خود بيفزايند . نه به اين معنى كه لام « ليزدادوا » براى تعليل است و هدف خدا افزودهشدن گناه آنهاست ، بلكه لام براى عاقبت ، و مراد اين است كه مهلت به منظور تنبّه و توبه و بازگشت آنها به سوى حق است لكن نتيجهء خارجى آن اصرار آنها و ادامه دادن و افزودن گناه است . و از اين رو آنها را عذابى خواركننده است ، در دنيا به اقتضاى حكمت و مصلحت و در آخرت از زمان ورود به برزخ تا دورنماى ابديت .
ما كانَ اللّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّى يَميزَ الْخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ ما كانَ اللّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللّهَ يَجْتَبي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ فَآمِنُوا بِاللّهِ وَ رُسُلِهِ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظيمٌ ( 179 )
لغت :
وَذَرَه : ترك كرد او را . و از اين ماده به اين معنا جز مضارع و امر استعمال نشده . مازَ الشىءَ - از باب ضَرَب - : او را از غيرش جدا نمود . خبيث : نجس ، حرام ، هر شىء پليد و مورد تنفّر طبع . طيّب : ضد خبيث .
تفسير :
« مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَآ أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ »
خطاب آيه به مؤمنان عصر نزول آن است كه در همهء حالات صلح و جنگ و سفر و حضر با منافقان وقت خود مختلط و آميخته به هم بودند .
معناى آيه : خداوند چنين نبوده و سزا هم نيست چنين باشد كه مؤمنان واقعى را بر آن حالى كه الآن هستيد ، يعنى مخلوط با منافقان ، رها سازد مگر آن كه خبيث را از طيّب جدا نمايد . يعنى