لغت و اعراب :
توطئهء دشمن پس از جنگ احد
استجاب له : جواب داد به او . قرح و جرح : جراحت بدن در اثر شمشير و غيره . للّذين أحسنوا بدل است از الّذين اول .
تفسير :
« الَّذِينَ اسْتَجَابُوا للَّهِ وَ الرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَآ أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ »
پس از جنگ احد و بازگشت سپاه مشركانِ پيرو ابوسفيان به سوى مكه ، چون به محلّى به نام « روحاء » رسيدند از متاركهء جنگ پيش از ريشه كن كردن مسلمين پشيمان شدند و به فكر افتادند بازگردند و به كلّى نداى الهى را در مدينه خاموش نمايند . اين خبر به پيامبر اسلام رسيد ، ندا در داد كه بايد از مدينه بيرون رويم و سپاهيان شرك را تعقيب كنيم و اين بار جز كسانى كه ديروز در جنگ بودند كسى با ما نيايد . سپاه اسلام - كه گفته مىشود نزديك به هفتاد نفر رزمنده بود و اغلبشان هم زخم خورده و آسيب ديده بودند - با ميل قلبى و شوق شهادت و طلب اجر از مدينه بيرون شدند و به محلّى به نام « حَمراء الأسد » در شانزده كيلومترى مدينه رسيدند . كفار قريش چون از تصميم پيامبر و تعقيب آنها باخبر شدند رعب و هراسى در دلشان افتاد و به سوى مكه باز گشتند . آيه در اينباره مىفرمايد :
مؤمنان كسانى هستند كه پس از آن كه بر اعضا و جوارحشان در جنگ احد جراحت و زخم وارد شد دعوت خدا و رسول او را در نوبهء دوم خروج براى جنگ پذيرفتند ، براى كسانى از آنها كه كار نيك انجام دادند و تقوا ورزيدند پاداشى بزرگ است .
مقيّد كردن پاداش اجابت به احسان و تقوا از لطايف بيان قرآن است كه همواره در اداى مطلب دقت دارد و از اطلاق و عموم بىدليل دورى مىجويد . يعنى همانها كه با بدنهاى مجروح و زحمات طاقتفرسا به راه افتادند اگر مثلًا احسان و تقوا نداشتند و مثلًا از روى ريا و سمعه و يا منافقانه و يا به طمع غنيمت و مال و اغراض ديگر غيرالهى رفته باشند طبعاً مستحق آن پاداش نخواهند بود .
« الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ »
برخى از كفار ، پس از گذشت يك سال از جنگ احد خبرى از سوى قريش و مشركان مكه