يعنى : آنها در آنجا در حالى هستند كه به خاطر آنچه خداوند از فضل و رحمت خويش بدانها بخشيده شادمانند .
مراد از فضل ، نعمتهاى گوناگون آن بهشت است كه خداوند علاوه بر استحقاقشان به آنها عطا كرده . و ممكن است اعم از نعم استحقاقى و تفضّلى باشد ، زيرا همه در واقع تفضّل است .
« وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِن خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ »
يعنى : و نيز آنها در حالى هستند كه نسبت به آنان كه بدانها نپيوستهاند و پشت سر آنها در دنيا هستند ، يعنى ارحام و دوستان و برادران دينى آنها خاصه كسانى كه عمرشان به شهادت ختم خواهد شد ، بسيار خرسند و خوشحالاند از اينكه هرگز ترس و اندوهى بدانها نخواهد رسيد .
يعنى ارواح شهدا پس از مشاهدهء عالم برزخ و شمول رحمت حق و حسن رفتار فرشتگان با آنها وضع اخروى مؤمنان صالح و خاصّه شهدا را كه در دنيا هستند كشف مىكنند كه برايشان هيچ ترس و اندوهى نخواهد بود ؛ نه ترس نسبت به آيندهء كارشان از مرگ و برزخ و قيامت ، و نه اندوه نسبت به گذشتهء دنيايشان دربارهء پاداش اعمال صالحه و كيفر گناهان .
« يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ »
نعمت ، جنس است و دلالت بر عموم دارد و مراد پاداش اعمال است ، و فضل نيز جنس است و مراد تفضّل مازاد بر پاداش . و « انّ اللَّه » عطف است به « فضل » .
معناى آيه : آنها در عالم آخرت پيوسته به خاطر دريافت نعمتهاى وافر از جانب خداوند به عنوان پاداش و اخذ مازاد بر استحقاق به عنوان تفضّل ، خرسند و خوشحالاند ، و نيز خرسندند براى اينكه خداوند پاداش مؤمنان را ضايع نمىكند . يعنى هيچ عمل بزرگ و كوچك قلبى و بدنى را ناديده نمىگيرد و بىمزد نمىگذارد .
الَّذينَ اسْتَجابُوا لِلّهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ ما أَصابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظيمٌ ( 172 )
الَّذينَ قالَ لَهُمُ النّاسُ إِنَّ النّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إيمانًا وَ قالُوا حَسْبُنَا اللّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيلُ ( 173 )
تفسير روان (فارسى) — صفحة 462
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٦٢