لغت و اعراب :
شهيدان در جوارخدا
بل أحياء به تقدير بل هم أحياء . بَشَرَ بالخير - از باب ضَرَب - و أبشر و استبشر : خوشحال و مسرور شد به آن . فرحين حال است از فاعل يرزقون . يستبشرون عطف است به فرحين به تقدير مستبشرين .
موصول الذين لميلحقوا اعمّ است از ارحام و همهء برادران دينى خاصّه شهداء .
تفسير :
« وَ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَآءٌ »
يعنى : اى پيامبر هرگز گمان مبر كسانى كه در راه خدا كشته شدهاند مردهاند . يعنى گمان مبر همانگونه كه جسمشان از حيات افتاده و جزء جمادات شده ، روحشان هم نابود گشته چنان كه مشركان و منكران مبدأ و معاد مىگويند ، بلكه آنان زندهاند ، يعنى ارواحشان پس از مفارقت از بدنها در عالم برزخ زنده است ، خواه بگوييم كه روح بدون محل و حلول در جسمى مستقل و قائم به نفس است ، چرا كه خود ، جسم رقيق و لطيف و شفّاف عِلْوى است و قابل حيات استقلالى است ، و يا آن كه بگوييم روح بايد در محلّى حلول كند تا در وى ادامهء حيات دهد و آن محل در عالم برزخ قالبى مثل بدن دنيوى است كه نسبت به آن در كمال رقّت و لطافت است و نظير فرشتگان و پريان زندگى مىكند .
« عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ »
يعنى : آنها نزد پروردگارشان هستند و از جانب او روزى داده مىشوند .
اما نزد خدا بودن به لحاظ اين است كه فضاى عالم برزخ محيطى است كه در آنجا بيش از دنيا آثار قدرت و عظمت و رحمت خداوند تجلّى دارد و روح انسان با فرشتگان و ارواح مردگان و برخى از انبيا عليهم السلام تماس دارد و نداهاى غيبى و كلمات ربوبى به گوش او مىرسد و زندگىاى شبيه ملأ اعلى دارد و اين خود نوعى از حضور عنداللَّه است كه به مراتب بالاتر از حضور دنيوى است .
و اما دريافت روزى از خدا براى اين است كه عالم برزخ داراى بهشت و جهنّم است و ارواح صالحان در آنجا خاصّه شهداى راه حق از انواع نعم خداوندى به تناسب حال ساكنان و محيط آن جهان برخوردار مىشوند .
« فَرِحِينَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ »