قتل اسراء داده شد شما راضى نشديد ، و چون پيامبر اسلام خبر داد كه اگر اسراى قريش را نكشيد در آينده همانها بر شما مىتازند و هفتاد نفر از شما را مىكشند ، شما پذيرفتيد كه كشته شويد و گفتيد كه ما باكى از كشتهشدن نداريم زيرا شهادت در راه خداست .
حاصل آن كه خداوند در مقابل سؤال و تعجّب و تأثّر آنها از كشتهشدنشان در احد دو جواب داده : يكى آن كه شما دو برابر آن مصيبت را بر آنها وارد كرديد و قانون مكافات بيش از آن را اقتضا داشت . ديگر آن كه اين مصيبت ، انتخاب خودتان بوده است .
« إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ »
آزمون ايمان و نفاق
يعنى : به يقين خدا بر همه چيز تواناست . مىتوانست نگذارد از شما احدى كشته شود و آنها چند برابر كشته شوند ، لكن مقتضاى حكمت او جريان امور بر طبق نظام و حكمت است .
وَ ما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ فَبِإِذْنِ اللّهِ وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنينَ ( 166 )
وَ لِيَعْلَمَ الَّذينَ نافَقُوا وَ قيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا في سَبيلِ اللّهِ أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لْلإيمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ في قُلُوبِهِمْ وَ اللّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ ( 167 )
الَّذينَ قالُوا لإِخْوانِهِمْ وَ قَعَدُوا لَوْ أَطاعُونا ما قُتِلُوا قُلْ فَادْرَؤُا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صادِقينَ ( 168 )
لغت و اعراب :
أَذِنَ بالشىء - از باب عَلِم - : دانست آن را . و أَذِنَ فيه : اجازه داد آن را . و ليعلم اول عطف است به مقدّر يعنى لتذوقوا و بال عصيانكم و ليعلم اللَّه . وقيل لهم واو استينافيه و تقدير كلام اين است : و هم الذين قيل لهم . الذين قالوا صفت الذين نافقوا و يا بدل از واو يكتمون است . دَرَأَ الشىءَ - از باب مَنَع - :
دفع كرد آن را .
تفسير :
« وَ مَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى : و آنچه به شما در روز برخورد دو گروه رسيد به اذن خدا بود .