شهادت ، يا از سپاه باطل و مرگشان شقاوت . پس مغلوب گشتن و كشته شدن علامت بطلان هدف و كذب طرف نيست .
« وَلِيَبْتَلِىَ اللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ »
نقش گناه در ترس از جنگ
تقدير كلام اين است : « و فعل ذلك ليبتلى » يعنى : خداوند در جنگ احد چنين كرد تا آنچه را در سينههاى شما و منافقان است آزمايش نمايد كه آيا ايمان آنها سالم و كفر اينها ثابت مىماند يا نه ، و براى اينكه آنچه را كه در دلهاى شماست خالص و ناب گرداند .
« وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ »
يعنى : نتيجهء امتحان حصول علم براى خدا نيست ، زيرا خداوند ، آنچه را در همهء دلهاست - از تصور و تصديق و عزم و اراده و صفات و حالات ، حدوثاً و بقاءً ، كمّاً و كيفاً همه را پيش از حدوث آنها و قبل از خلقت صاحب آنها چه رسد به ما بعد تحقق - مىداند ، بلكه براى اين است كه نتيجهء امتحان براى فرشتگان خدا و خود آنها و مجتمعشان ظاهر گردد .
إِنَّ الَّذينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا وَ لَقَدْ عَفَا اللّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ حَليمٌ ( 155 )
تفسير :
« إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا »
اين آيه دربارهء كسانى از سپاهيان اسلام است كه در جنگ احد تخلّف كردند مانند آنها كه از امر فرماندهء كمينگاه سرپيچيدند و آنجا را رها كردند يا در حين شدت نبرد فرار از زحف را اختيار نمودند و يا از اواخر سپاه جنگ را رها كرده ، به سوى مدينه باز گشتند .
معناى آيه : بدون ترديد كسانى از شما كه در روز رويارويى دو جمعيت ، يعنى سپاه اسلام و سپاه كفر ، پشت به لشكر كرده پا به فرار گذاشتند ، شيطان آنها را در نتيجهء برخى از دستاوردشان به لغزش كشاند .
مراد ، گناهان سابق عمرشان است كه در روحيهء آنها تأثير سوء گذاشته تا در مواقع حساس ، عجز و ناتوانى نشان دهند .