آنجا به وسيلهء نفخهء دوم صور براى قيامت زنده مىشويد و به واسطهء نفخهء سوم در محضر خداوند براى حساب و داورى و جزا جمعآورى خواهيد شد .
فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي اْلأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ ( 159 )
إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَ عَلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ( 160 )
لغت و اعراب :
نقش نرمخويى در تبليغ و هدايت
فبما رحمة « ما » زائده است براى تأكيد . لانَ له - از باب ضَرَب - : نسبت به او نرم شد . فظّ : سنگدل و بدخُلق و بدزبان . فَظَّ قلبُه - از باب مَنَع - : دل او سخت و غليظ و بىرحم شد . انفضّ القومُ : متفرق و پراكنده شدند .
تفسير :
« فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ »
توكل پس از مشورت
يعنى : پس تو اى پيامبر ، به فضل و رحمت خدا براى آنها نرمخو شدى .
به بركت صفت رحم و عطوفتى كه از جانب خداوند به قلب تو نسبت به آنها و همهء انسانها هديه شده براى مردم لينت و نرمش نشان دادى با اينكه آنها در جنگ احد نشان دادند كه چگونه فرمانت را مخالفت كردند ، عدهاى كمينگاه را رها نمودند و اكثرشان مركز نبرد و دور و بر تو را خالى كردند و فرار از زحف نمودند تا مجروح شدى و كشته دادى .
« وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ »
يعنى : و اگر تو انسانى خشن و بدخلق و سنگدل بودى حتماً از دور تو پراكنده مىشدند . يعنى از آغاز به سراغت نمىآمدند و پس از گرايش هم رها كرده مىرفتند .
« فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْأَمْرِ »
يعنى : در نتيجهء اين صفت موهوبى الهى ، در امور مربوط به شخص خود و در امور عامّهاى كه عفو ولىّ امر مطلوب است از آنان درگذر ، و براى آنان نسبت به گناهانشان آمرزش طلب ، و در