« لِيَبْتَلِيَكُمْ »
اندوه زدايى خداوند
يعنى : براى آن كه شما را بيازمايد . اين جمله در مقام تعليل جملهء « صرفكم » است ، يعنى خداوند خواست براى شما جامعهء مسلمين در اوايل تشكيل حكومتتان ( با نشان دادن اينكه چگونه حبّ دنيا و طمع مال سبب عصيان فرمان خدا و رسول و وسيلهء عروض اختلاف و تفرقه مىشود و بالأخره منجر به شكست عظيم مجتمع اسلامى مىگردد ) وسيلهء آزمايش فراهم آورد .
« وَلَقَدْ عَفَا عَنكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ »
يعنى : و حقيقت اين است كه خدا از شما در گذشت - با وجود بزرگى گناهتان كه سبب حدوث مهمترين شكست براى حكومت جديدالتأسيس اسلام شديد و هفتاد نفر از سربازان رشيد اسلام را به كشتن داديد - بدينجهت كه خداوند ، صاحب فضل و رحمتى بزرگ بر مؤمنين است .
إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ في أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللّهُ خَبيرٌ بِما تَعْمَلُونَ ( 153 )
لغت و اعراب :
اذ تصعدون متعلّق است به صرفكم در آيهء قبل يا به « اذكر » مقدّر . أصعَدَ فى الأرض : روى زمين رفت و دور شد خواه رو به بالا باشد يا رو به پايين . لَوى عُنُقَه - از باب ضَرَب - : به طرفى پيچيد گردن خود را . لَوى عليه : به او توجه كرد و منتظر او ماند . أثابه : جزا داد ، يا پاداش خير داد . غمّاً بِغمٍّ ، يعنى اندوهى پس از اندوهى يا اندوهى در مقابل اندوهى .
تفسير :
« إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِى أُخْرَاكُمْ »
يعنى : منصرف كردن شما از جنگ و انقلاب پيروزيتان به شكست و نزول امتحان ، زمانى بود كه اكثريت شما از مركز جنگ و دور پيامبر اسلام به سوى صحرا روان مىشديد و دور مىگشتيد و به كسى توجه و التفات نداشتيد ، يعنى از رعب و وحشت نگاه به پشت سر و توجه به احدى