تفسير :
مؤمن دنيا طلب ، مؤمن آخرت طلب
« وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِ »
اين آيه در بيان تحقق وعده در آغاز جنگ احد است كه مسلمين در ابتداى حمله پيش رفتند و شكستى سخت به كفار با وجود زيادى عِدّه وعُدّهء آنها وارد كردند به گونهاى كه زمينهء حيازت غنايم ظاهر شد . در اين حال ميان فرماندهء گروهى كه حافظ شكاف كمينگاه بود و سربازانش اختلاف پيدا شد و اكثريت آنان به طمع غنيمت ، . . . كمينگاه را خالى كردند و به ناگاه قسمت زيادى از لشكر كفر از آن راه وارد شدند و از پشت به لشكر اسلام حمله بردند كه شكست سختى بر آنان وارد آمد . در اينباره مىفرمايد :
حقيقت اين است كه خداوند وعدهء پيروزى را كه از پيش به شما داده بود راست گردانيد و تحقق بخشيد آن گاه كه شما در حملهء آغازين ، به اذن تكوينى و توفيق و نصرت خداوند آنها را مىكشتيد و قالب بىجان مىكرديد و آثار فتح شما نمايان بود .
« حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَ تَنَازَعْتُمْ فِى الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُم مِّن بَعْدِ مَآ أَرَاكُم مَّا تُحِبُّونَ »
يعنى : تا آن گاه كه ضعيف شديد . مراد گروهى است كه مأمور حفظ كمينگاه بودند . يعنى در استقامت و حفظ محل ترديد كرديد و ناتوان شديد . و دربارهء امر جنگ با يكديگر به نزاع و ستيز برخاستيد - يعنى در اينكه جنگ تمام شده و وقت حيازت غنايم جنگى است يا بايد كمينگاه را حفظ كرد - و فرمان پيامبر و فرماندهء خود را عصيان كرديد ، و اين نافرمانى پس از آن بود كه خدا آنچه را دوست مىداشتيد به شما نشان داد ، يعنى پيروزى مسلمين را از دور ديديد و به جاى آن كه صدق گفتارش سبب استقامت شما گردد نافرمانى نموديد .
« مِنكُم مَّن يُرِيدُ الدُّنْيَا وَ مِنكُم مَّن يُرِيدُ الْأَخِرَةَ »
يعنى : اين اختلاف و عصيان به خاطر آن بود كه برخى از شما دنيا مىخواست و چون از دور در جلو چشمش مجسّم شد وظيفهء واجب خود را رها كرد ، و برخى از شما آخرت مىخواست ، از اين رو در سنگر و كمينگاه باقى ماند تا به شهادت رسيد .
« ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ »
يعنى : پس از صدور اين رفتار از شما خداوند دلهايتان را از جنگ و تعقيب آنها منصرف نمود و ارادهء قلبىتان را ضعيف كرد تا به جاى شجاعت ، رعب آمد و عقبنشينى و شكستتان ظاهر گرديد .