لغت و اعراب :
اجر دنيا و آخرت براى صابران و نيكوكاران
كأيّن مبتدا و به معناى « كَمِ » خبريه است يعنى چه بسيار . من نبىّ تميز كأيّن است . ربّيّون منسوب به ربّ است و كسر راء ، طبق عادت عرب است در نسبت . استكان زيدٌ : خضوع كرد و اظهار ضعف نمود . ما كان قولهم ، قولهم خبر كان است و اسم آن أن قالوا . اضافهء حُسن به ثواب از قبيل اضافهء صفت به موصوف است .
تفسير :
« وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِىٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ »
يعنى : چه بسيار از پيامبران در اعصار گذشته كه ربّيون زيادى همراه آنها با كفار جنگيدند .
يعنى عالمان دينى و عابدان و زاهدانى بس انبوه كه همه مردان الهى و ربّانى بودند .
« فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ »
يعنى : از صفات كماليهء آنها اين بود كه هرگز در برابر آنچه در راه خدا بدآنهارسيد از آسيبهاى گوناگون مانند كشته و اسير شدن ، اموال از دستدادن ، جراحتها را متحمل شدن و استهزا و سخريهء دشمن شنيدن سست نگشتند ؛ و هيچ گاه ضعيف نشدند ، يعنى ناتوانى در نيروى بدنى و ايمان و اراده و عزم قلبى براى آنها رخ نداد ؛ و در برابر دشمن هر چند صاحب عُدّه و عِدّه بودند خضوع و ذلّت نشان ندادند ؛ و خدا صابران ، خاصّه صابران در مقام جهاد را دوست دارد .
« وَ مَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّآ أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ إِسْرَافَنَا فِى أَمْرِنَا »
يعنى : سخن و گفتار آنها در همهء مراحلِ سخت جنگ و اوقات ديگر جز اين نبود كه گفتند :
پروردگارا گناهان ما را و آنچه در كارهاى خود اسراف كردهايم و از راه شرع تجاوز كردهايم بر ما ببخش .
« وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ »
يعنى : و قدمهاى ما را - اعتقاد و عزم و ارادهء ما را در پيمودن راه دين و كمالات معنوى و فضايل نفسانى و اعمال بدنى - ثابت و استوار گردان و ما را در نبرد با كفار بر آنان غلبه ده و پيروزى بخش .
« فَاتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَ حُسْنَ ثَوَابِ الْأَخِرَةِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ »
يعنى : پس خداوند در مقابل مجاهداتِ توأم با دعا و درخواست ، آنان را پاداش دنيوى عنايت كرد ، يعنى گناهانشان را بخشيد ، از اسراف و تجاوزشان درگذشت ، قدمهايشان را در راه جهاد نفس و عدوّ استوار نمود و پيروزى در نبرد و غنايم جنگى و خاصّه نام نيك را از آن روز تا عصر