تفسير :
ضعف و ذلت كفار در جنگ
« ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا »
يعنى : آنها هر جا يافت شوند ذلّت بر آنها زده شده است .
ملت يهود هر جاى دنيا باشند مُهر ذلّت و خوارى همانند نقش سكه بر پيشانى آنها خورده است . مراد از اين ذلّت ، ذلّت تشريعى است يعنى حكم كفر و آثار آن و از آن جمله لزوم اجراى جزيه دربارهء آنها تشريع شده است ؛ و نيز ذلّت اتخاذ دين منسوخ و محرَّف كه دوبار بر آن نسخ الهى خورده ، يك بار به دست عيسى و انجيل او و بار ديگر به دست محمّد صلى الله عليه و آله و قرآن او ؛ و نيز ذلّت تفرقه و زيستن پراكنده در زير سيطرهء حكومتهاى جهان تا روزى كه خدابخواهد .
« إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ بَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ »
يعنى : اين ذلّت ، بر آنها ثابت است مگر آن كه به ريسمانى از جانب خداوند چنگ زنند ، يعنى اسلام آورند و دين و كتاب او را بپذيرند ، و به ريسمانى از جانب مردم چنگ زنند ، يعنى در جرگهء مسلمين داخل شوند و در امان آنها باشند . و نيز آنها با غضب خدا بازگشتهاند ، يعنى به واسطهء ترك پيروى از عقايد و اعمال دين ناسخ بعدى و بقاى بر دين منسوخ قبلى ، مستحق خشم خدا گشتند .
« وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ »
يعنى : و بر آنها قضاى تكوينى فقر و بينوايى همانند خيمهاى بر سر قومى زده شد . يعنى فقر اعتقادى و اخلاقى و عملى و فقر مالى در دورانهاى طولانى بر آنان چيره شد .
« ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بَايَاتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ »
يعنى آن كيفرهاى سهگانه : حلول ذلّت و غضب و مسكنت ، بر آنها بدين سبب است كه آنها همواره در تاريخ حياتشان به آيات كتاب خدا و نشانههاى توحيد او كفر مىورزيدند و پيامبران خدا را همانند زكريا و يحيى به ناحق مىكشتند .
« ذلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ »
يعنى : و آن جرأت بر كفر به آيات خدا و كشتن پيامبران هم به خاطر آن بود كه گناه كردند و پيوسته به حقوق خدا و حقوق مردم تعدّى و تجاوز مىنمودند ، نظير « ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوأى أَن كَذَّبُوا بَآيَاتِ اللَّهِ » [ روم ، 10 ] .