لغت و اعراب :
سازمان امر به معروف
كنتم خير امّة يعنى فىالسابق ، يا به معناى أنتم خير امّة . تأمرون با دو فعل مضارع ديگر بيانِ كنتم خير امّة است . أذى هر آسيب و ضررى است كه به شخص مىرسد جسمى يا روحى .
تفسير :
« كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ »
آيه خطاب به مسلمين است و كلمهء « كنتم » محتمل است كه منسلخ از زمان باشد يعنى بر گذشته دلالت ندارد و تنها براى ربط است . بنابراين معناى آيه اين است : شما مسلمين بهترين امتى هستيد كه براى مردم از كتم عدم به عرصهء وجود آمديد . يعنى خداوند پيامبر را مبعوث نمود و شما را به دعوت او اجتماع و وحدت بخشيد و به عنوان بهترين امت براى جامعهء بشرى پديد آورد ، زيرا شما داراى اوصاف سه گانهايد ( كه در ادامهء آيه مىآيد ) .
و محتمل است كلمهء « كنتم » به معناى ربط ماضوى خويش باشد و طبق آن معناى آيه اين است : شما در گذشته بهترين امت بوديد كه براى مردم پديدار شديد . و با لحاظ اينكه اين سوره مدنى است ممكن است مراد از زمان گذشته ، ايام پيش از نزول اين آيه باشد كه از آغاز تشكّل و صدق امت بر آنها در مكهء معظّمه و سپس در اوايل حضور در مدينه گروهى متحد و همهدف و متمسّك به حبل الهى و به ديدهء انصاف ، همگى نفس واحده بودند و اوصاف سهگانه را هم داشتند .
و محتمل است مراد از زمان گذشتهء « كنتم » در علم ازلى الهى و يا در لوح محفوظ و يا در لسان و توصيف پيامبران براى امتشان و يا در كتابهاى آسمانى باشد .
« تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ »
يعنى : از بارزترين صفات شما اين بود كه ديگران را به هر كار نيك شرعى و عقلى فرمان مىداديد و از هر كار زشت و ناروا بازمىداشتيد و به خدا ايمان داشتيد ، يعنى خود نيز به آنچه از جانب خدا مىآمد معتقد مىشديد و آن را به كار مىبستيد .
« وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ »
يعنى : و اگر اهل كتاب نيز مىگرويدند ، يعنى علماى يهود و نصارا به پيروى از اخبار خودِ