وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ( 104 )
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ ( 105 )
سازمان امر به معروف
تفسير :
« وَلْتَكُنْ مِنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ »
يعنى : بايد از ميان شما گروهى همهدف پديد آيند كه پيوسته جامعه را به سوى خير دعوت نمايند و به معروف فرمان دهند و از منكر باز دارند .
خطاب در اين آيه به همهء مسلمين است و هدف از آن ، تشكيل گروهى از ميان آنهاست كه به سه امر مهم الهى قيام نمايند : دعوت به خير ، امر به معروف و نهى از منكر . و همان گونه كه بر همهء مسلمين ايجاد آن گروه واجب است بر آن گروه نيز تصدّى و اقامهء آن سه امر ، واجب مىباشد و هر دو وجوب ، نفسى كفايى است ، يعنى اگر گروه فوق خود از ميان جامعه بجوشند يا برخى از ملت ، آن را تحقق بخشند از ديگران ساقط مىشود ، چنان كه اگر دعوت و امر و نهى از برخى از آن گروه انجام گرفت از غير آنها ساقط است .
و مراد از خير كه دعوت و ارشاد به سوى آن واجب است همهء علوم و معارف دينى است از عقايد صحيحه و اخلاق فاضله و اعمال صالحه اعم از واجبات و مستحبات كه عنوان خير بر آنها شامل است و علم به محرّمات هم جزء خير است .
و مراد از معروف ، هر عمل قلبى و بدنى و هر صفت و ملكهء روحى است كه نزد شرع و عقل نيكو و مستحسن شمرده شود . و مراد از منكر ، مقابل معروف است ، يعنى هر عمل باطنى و ظاهرى و هر صفت نفسانى كه شرع و عقل آن را زشت و قبيح شمرده است . بنابراين ، سه مسألهء دعوت و امر و نهى از هم جدا مىشوند ، زيرا مجرد هدايت و ارشاد غير از وادار كردن به فعل يا ترك است .
و از آيهء شريفه كيفيت تشكيل اين امت و نحوهء برآمدن آنها از متن جامعه و همچنين كيفيت دعوت و امر و نهى آن گروه پس از تشكل ، استفاده نمىشود ، لكن تحقق و جريان امور سه گانه در خارج ، توقف بر تشكيل حوزههاى علمى و دانشگاههاى دينى دارد كه نخست علوم دينى به معناى وسيع آن شامل خير و معروف و منكر از كتاب و سنّت و عقل استخراج و مدوّن گردد ، سپس