و آن سخن اين است كه جز اللَّه را ، يعنى جز ذات يگانهء واجب الوجودِ مستجمع همهء كمالات و عارى از هر عيب و نقص را ، نپرستيم و چيزى را شريك او قرار ندهيم ، يعنى هيچيك از عُزَير و عيساى مسيح را در الوهيت و استحقاق پرستش شريك او نشماريم .
« وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَاباً مِنْ دُونِاللَّهِ »
يعنى : و هرگز برخى از ما برخى ديگر را خدايانى به غير خداى يكتا و به جاى خداى يكتا اتخاذ نكنيم . مبادا خداى يگانه را رها كرده و احبار و رُهبان را مثل خدا در آنچه حلال مىكنند و حرام مىشمارند بدون دليل اطاعت كنيم .
ذكر اين جمله پس از بيان توحيد و نفى شرك اعتقادى اشاره به نفى شرك عملى است .
« فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ »
يعنى : پس از ابلاغ اين دعوت اگر آنها روى برتافتند و گواهى به توحيد و نفى شرك ندادند به آنها بگوييد : پس شاهد و گواه باشيد كه بىترديد ما تسليم امر توحيد و فرمان خداييم .
اين نحوه بيان يعنى به گواهىطلبيدن خصم در مورد نزاع ، در نزد عقلا براى تتميم حجت و تأكيد صدق اعتقاد مدعى است .
يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ في إِبْراهيمَ وَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ اْلإِنْجيلُ إِلّا مِنْ بَعْدِهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ( 65 )
ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فيما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ اللّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ ( 66 )
تفسير :
« يَآ أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِى إِبْرَاهِيمَ »
خطاب خداوند است به يهود و نصارا يعنى به علماى دو طايفه دربارهء ابراهيم خليل ، كه به واسطهء عظمت مقام و مقبوليت بينالمللىاش هريك از دو طايفه او را به خود نسبت مىداد نه بدين معنا كه ابراهيم به تورات و انجيل آنها عمل مىكرد ، زيرا مىدانستند كه اين دو كتاب پس از بعثت و ارتحال ابراهيم نازل شده ، بلكه يهود مىگفتند : ابراهيم واقعاً در دين يهوديت بود ، زيرا دين ابراهيم ،
تفسير روان (فارسى) — صفحة 380
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٨٠