موسىبن عمران ، و انجيل را بر عيسى دفعتاً - يعنى هر يك را در يك مرتبه و يكجا - فروفرستاد .
« وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ »
مراد از « فرقان » مطلق كتابهاى آسمانى است ، يعنى : همهء كتابهاى آسمانى را براى بشر به عنوان فرقان نازل كرد . پس اين جمله بيان نعمتى است كلّى كه سه كتاب فوق از مصاديق آن است ، زيرا همهء كتابهاى آسمانى فارق ميان حق و باطل است در اصول معتقدات و فروع عملى و علوم و فنون وقت خويش .
و ممكن است مراد از « فرقان » خصوص قرآن كريم باشد . و تعبير « انزال » اشاره به اين است كه اين مجموعهء مركب از آيات و سور خاص ، علاوه بر آن كه تدريجاً در مدت 23 سال نازل گشته ، دفعتاً نيز در لحظاتى از ساعات نخستين بعثت پيامبر اسلام بر قلب آن حضرت فرود آمد و از بَدو تا ختم و از « اللَّه » تا « الناس » آن در صفحهء دل او نقش بست . و تعبير « فرقان » اشاره به اين است كه اين كتاب از زمان نزولش تا انقراض نسل بشر در دنيا در معارف مورد نياز بشر ، فارق ميان حق و باطل خواهد بود و در آخرت در مقام داورى خداوند وسيلهء جدايى حق از باطل ، ايمان از كفر ، توحيد از شرك و مكاتب و مذاهب حقّه از باطل خواهد بود .
و محتمل است مراد از « فرقان » نيروى عقل و خرد باشد كه خدا بر بشر نازل كرده كه يگانه فارق ميان حق و باطل در همهء موضوعاتى است كه قدرت درك آن را دارد و فارق ميان حُسن و قبح اشياء در معارف معنوى اوست .
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَايتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُوانتِقَامٍ »
يعنى : حقيقت اين است كه كسانى كه به آيات كتاب خدا يا به نشانههاى توحيد او كه نفوس جانداران و كرانههاى جهان را فراگرفته كفر ورزيدند - يعنى قرآن را انكار كردند يا ادلّهء عقلى توحيد را منكر شدند - آنان را در آخرت عذابى است سخت ؛ و خداوند هم غالب و مقتدر و شكستناپذير است و هم انتقام گيرنده از مستحقين است .
انتقام ، كيفر دادن مجرم در مقابل گناه اوست . و اين معنا هر چند در غير خدا غالباً براى تشفّىِ خاطر و خالى كردن كينهء دل انجام مىگيرد ولى دربارهء خداوند ، نوعى وفا كردن به وعده است ، چرا كه خود فرموده : « لِيَجْزِىَ الَّذِينَ أَسَاءوا بِمَا عَمِلُوا » [ نجم ، 31 ] .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 327
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٧