اصلش « أن تتصدّقوا » مبتدا است و خبرش « خير » است . ان كنتم تعلمون به تقدير « ان كنتم تعلمون ملاكه تعلمون حُسنه » .
تفسير :
هشدار به طلبكاران
« وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ »
اين آيه دربارهء وظيفهء طلبكار است نسبت به اصل سرمايه در صورتى كه بدهكار توان پرداخت آن را نيز نداشته باشد . يعنى : اگر بدهكارِ تنگدستى پيدا شد كه توان مالى نداشت ، پس حكم حتمى و الزامى الهى اين است كه او را تا آنگاه كه بىنياز شود و قدرت پرداخت پيدا كند ، مهلت دهيد .
« وَأَن تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ »
يعنى : و صدقهدادن شما - بخشيدن بدهى او كه نوعى صدقه است - براى شما بهتر است اگر بدانيد . يعنى اگر از ملاكات و مصالح فردى و اجتماعى اين عمل و يا همهء احكام الهى آگاه باشيد به حسن اين احسان پىمىبريد .
« وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ »
يعنى : و پروا و تحفّظ داشته باشيد از روزى كه در آن بهسوى خدا باز گردانده مىشويد . و آن ، دو روزِ عظيم و پر خوف و خطر است : يكى روز مرگ هر انسانى كه از دنيا به عالم ناآشنايى قدم مىنهد و حقايق و حوادثى را مىبيند كه در عمر دنيايى خود نديده ، مانند فرشتگان ، اجنّه ، ارواح مردگان ، قوالب مثالى ، آب و هواى خاصّ برزخى ، روابط و رفتار برزخيان ، نعمتها و عذابهاى آنجا ، وحدت كامل زبانها و اختلاف فاحش قيافهها ، و بالاخره وضعى را از عجايب قدرت خداوند خواهد ديد كه گويى تازه به محضر خدا وارد شده . و ديگر ، روز قيامت و انتقال ارواح از برزخ به صحنهء وسيع و عجيب محشر كه مىبيند برزخ آنچنانى شمّهاى از اوضاع عجيب آنجاست . البته ورود مردم به برزخ ، تدريجى و در طول عمر دنياست و ورود آنها به محشر ، دفعى است كه به وسيلهء نفخهء دوم صور ، انجام مىيابد .
در احاديث فريقين آمده كه اين آيه آخرين آيه از آيات قرآن كريم است كه بر پيامبر اسلام نازل شده ، و چون همهء قرآن از نظر سور و آيات كامل شده بود دستور رسيد آن را در رأس آيهء 280 سورهء بقره يعنى پس از آن آيه قرار دهد . و آن حضرت بعد از اين آيه جز بيست و يك روز زندگى نكرد . فانّا للَّهو انّا اليه راجعون و صلوات اللَّه عليه و على اهلبيته الطاهرين .
« ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَايُظْلَمُونَ »