پنجگانهء معروف است ، بلكه آنها در اين اصول مندرج است ، زيرا عدل الهى و ساير صفات حق مندرج در توحيد ، و امامت مندرج در نبوت است ، زيرا معصومين از اوصياى پيامبران دوام وجودى مقام ولايت آنها هستند . و در كلام مجيد در چند آيه به اين اصول پنجگانهء جامع اشاره شده ، مثل آيهء 177 همين سوره و آيهء 136 سورهء نساء .
و مراد از « عملوا الصالحات » همهء كارهاى خير است ، لكن مصداق روشن آنها انجام واجبات و ترك محرمات دينى است ، زيرا اين اعمال است كه تأثيرى بهسزا در بقا و تقويت و كمال ايمان دارد و آن را صلاحيت مىبخشد كه به ملكوت اعلى ارتقا يابد ، چه آنكه ايمان كلم طيّب است و كلم طيّب را عمل صالح بالا مىبرد : « إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ، وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ » [ فاطر ، 10 ] و اين اعمال است كه مصداق روشن تقوا و عدالت است . و اقامهء نماز و دادن زكات از مصاديق روشن صالحات است و براى اهميت آن جداگانه ذكر شده است . و نماز اشاره به واجبات بدنى ، و زكات اشاره به واجبات مالى است . و مراد از زكات در اينجا به لحاظ آن كه اين سوره مدنيّه است محتمل است زكات خاص شرعى باشد كه از نُه چيز گرفته مىشود و در هشت مورد مصرف مىشود ، ولى مراد از آن در سور مكّيه صدقات عقلايى است كه در مجامع انسانى به اقتضاى فطرت و حسّ نوعدوستى ، مورد جريان سيرهء عقلا قرار گرفته و مىگيرد .
« وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ »
يعنى : بر آنها به خاطر ايمان و عملشان هرگز بيمى نخواهد بود ، نه از حوادث محشر و نه از آيندهء زندگى ابدى ، زيرا هنگام مرگ آنها را وعدهء امن مىدهند ؛ و هرگز اندوهى به سبب گناهان دنيا نخواهد بود ، زيرا هنگام مرگ خبر عفو همه را درخواهد يافت .
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ ( 278 )
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ ( 279 )
لغت و اعراب :
ذروا : ترك كنيد . و از مشتقّات اين ماده جز امر و مضارع استعمال نشده . أَذِن فى الشىء - از باب عَلِم - : اجازه و اذن داد ، روا دانست آن را . و أَذِنَ بالشىء : دانست آن را .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٠٨