گونه كه خدا اصل نوشتن را به او ياد داده ، يا كيفيت نگارش حق را در اسناد و اوراق متعارف هر عصر به او آموخته . يعنى اين كار در واقع شكرانهء تعليم الهى و سپاسگزارى « عَلَّمَ بِالْقَلَم - علق ، 4 » است .
« فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئاً »
برخى از احكام معاملات
يعنى : كاتب بايد بنويسد و بدهكارى كه حق برعهدهء اوست املا و ديكته كند كه از جانب او نوشته شود ، و حتماً املا كننده و نويسنده از خدا پروا داشته باشند و نبايد املا كننده چيزى از حق مردم را بكاهد ، و نويسنده كمتر يا زيادتر بنويسد و تغييرى در حقّ طرفين انجام بگيرد .
« فَإِن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْضَعِيفًا أَوْ لَايَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ »
يعنى : پس اگر كسى كه بدهكار است و حق ديگران برعهدهء اوست سفيه باشد ، يا صغير و ناتوان سِنّى يا ديوانه و ناتوان فكرى باشد ، يا به خاطر آفت زبان و عوارض ديگر نمىتواند املا كند و حق را براى نويسنده روشن نمايد ، بايد ولىّ و سرپرست شرعى او مانند پدر يا جدّ پدرى يا وصىّ شرعى آنها و يا ولىّ امر مسلمين با رعايت عدل در كارشان املا نمايد .
« وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِن رِجَالِكُمْ فَإِن لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَآءِ »
يعنى : بايد دو نفر شاهد از مردانتان را به شهادت و گواهى طلبيد كه ثبوت حق و طرفين حق را بشناسند و سند مكتوب را امضا نمايند و شهادت را تحمل كنند ، و اگر دو شاهد مرد ممكن نباشد يك مرد باشد و دو نفر زن كه بهجاى يك مرد گواهى دهند ، از كسانىكه به آنان رضايت داريد ، يعنى به عدالت آنها وثوق و اطمينان داريد .
« أَن تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى »
يعنى : تعيين دو نفر زن براى فرار از اين است كه اگر يكى از آنان از مطلب گم شود يعنى آن را فراموش نمايد ، پس آن ديگرى او را تذكّر دهد . و تقدير كلام « فتذكّرها احداهما » است يا « فتذكّر احداهما الاخرى مورد الشهادة » .
« وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُوا »
يعنى : نبايد گواهان هنگامى كه دعوت شدند امتناع ورزند .
محتمل است مراد از اين جمله اين باشد كه شاهدانى كه دعوت به تحمل شهادت مىشوند كه بيايند و مطّلع شوند و عنداللزوم ادا كنند ، نبايد امتناع نمايند . و يا اينكه شاهدانى كه از حق اطلاع