لغت و اعراب :
مقابله به مثل با كفار و عدم آغاز جنگ
قتل : كشتن ، و قتال : با هم جنگيدن . ثَقِفَه - از باب عَلِم - : دست يافت بر او و چيره شد .
تفسير :
« وَقتِلُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقتِلُونَكُمْ »
اين آيه در اوايل تشكّل حكومت اسلامى در مدينه نازل شده و نخستين آيهاى است كه در آن حكم جنگ با مشركان صادر گرديده ، آن هم تنها با آنان كه با مسلمين سر جنگ داشتند نه با همهء مشركان ، و حكم همهء مشركان يا كافران در صورت توان دولت اسلامى ، جهاد ابتدايى مطلق است كه وابسته به صلاحديد ولىّ امر مسلمين است . در اينباره مىفرمايد : و در راه خدا و براى تحصيل رضاى او با كسانى از مشركان كه با شما مىجنگند - يعنى قصد جنگ با شما دارند - بجنگيد .
« وَلَا تَعْتَدُوا »
يعنى : هرگز در جنگ هم از حدود شرعى و عقلايى آن تجاوز نكنيد ؛ مثلًا پيشدستى به جنگ نكنيد ، با معاهدان و هم پيمانان نجنگيد ، پيش از دعوت به اسلام و اتمام حجت حمله نكنيد ، زنان و كودكان و پيران از كار افتاده و حيوانات را نكشيد ، كشتهها را مُثله نكنيد ، اشجار و مزارع و اموال را بىجهت اتلاف ننماييد ،
« إِنَّ اللَّهَ لَايُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ »
يعنى : به يقين خداوند تجاوزكاران از حكم شرع و عقل را دوست ندارد .
« وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ »
نزول اين آيه پس از نيرومند شدن نسبى مسلمين و گذشت زمان ممنوعيت جنگ با مشركان است ، كه در خطاب به مسلمين مىفرمايد : آنها را در هر كجا يافتيد بكشيد ؛ در داخل شهر يا بيرون آن و يا در خانهء خودشان ، و از همان شهر مقدس كه شما را بيرون كردند - يعنى مكهء معظّمه - آنها را بيرون نماييد .
« وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ »
يعنى : توهّم نشود كه اين عملِ كيفرى كه شما انجام مىدهيد از جرم اخراج از وطن كه آنها انجام دادند بدتر است ، زيرا فتنه - يعنى شرك و كفر و آزار مسلمين به جرم اسلام و بيرون كردن آنها