يعنى : جز اين نيست كه شيطان شما را به هر كار ناروا و هر كار زشت بىحد فرمان مىدهد ، يعنى به هر گناه صغيره و كبيره و گناه بدون كيفر دنيوى و با كيفر دنيوى ، يعنى حدّ و تعزير ؛ و دستور مىدهد كه چيزى را كه بدان علم نداريد به خدا نسبت دهيد ؛ خواه در اصول دين نظير گفتار مشركان دربارهء بتها و فرشتگان ، و سخن اهل كتاب دربارهء عُزَير و مسيح و عالم آخرت ، و يا در فروع احكام نظير قوانين مذاهب باطله و هر نوع بدعتى كه هر كس در دين احداث كند . و امّا احكام افتايى فقهاى دينى در رسائل عمليه در مواردى كه علم به تطابق آنها با واقع ندارند مشمول آيه نيست ، زيرا آنها نسبت به حكم واقعى فتوا نمىدهند و نسبت به حكم ظاهرى هم علم و يقين دارند و جزء « ما لا يعلمون » نيست . و موارد قطع خطايى هم مستثنى است .
وَ إِذا قيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَ لا يَهْتَدُونَ ( 170 )
وَ مَثَلُ الَّذينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلّا دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ ( 171 )
لغت و اعراب :
الفَى الشىءَ : يافت آن را . أو لو كان ، همزه براى استفهام و تعجب است كه به جهت صدارت بر واو عاطفه مقدّم شده ، و جواب لو مقدّر است ، يعنى « لا تَّبعوهم ؟ » مثل الذين كفروا به تقدير « مثل داعى الذين كفروا » يا « مثل الذين كفروا فى دعوتهم الأصنام » . نَعَقَ الراعى بغنمه - از باب ضَرَب و مَنَع - :
چوپان بر گوسفندانش بانگ زد . صمّ : جمع أصمّ ، كر . بكم : جمع ابكم ، لال . عُمْى : جمع اعمى ، كور .
تفسير :
« وَ إِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَآ أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ ءَابَآءَنَآ »
يعنى : و چون به كفّار و مشركان گفته شود : بياييد از آنچه خداوند بر پيامبران و بندگانش فروفرستاده از دين و شريعت و كتاب آسمانى پيروى كنيد ، بپذيريد و به كار بنديد ، مىگويند : ما از آنچه پدرانمان را بر آن يافتهايم پيروى مىكنيم ؛ مشركان از پرستش بت و فرشته و ستاره و آداب و رسوم جاهليت ، و اهل كتاب از عقايد محرَّف تورات و انجيل و احكام منسوخ آنها .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 180
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٨٠