ظالمانه و مستكبرانهء دنيا در آن روز ، ذليل و در زنجير و آتشند و ادارهء امور جهان برزخ و آخرت به دست فرشتگان خداى مالكالملك آن روز است . آنها هستند كه موكَّلان بر ارواح انسانها و پريان و شياطين ، و متصديان حفظ و احضار آنها در صحنهء محشر ، و پخش نامهء عمل و كتاب عُمرند ؛ آنهايند كه تنظيم كنندگان امور قضايى ، و تهيهكنندگان محكمهء بدون سابقه و لاحقهء آن روز ، و مجريان احكام صادره از سوى خداوند ، و سوقدهندگان هر گروهى به مقرّ موقّت يا دائمى خود هستند ؛ و آنهايند كه متصديان امكنهء بهشتيان و هدايت اهالى آن ديار وسيع به منازل معيّن و مقرّ ابدى ثبت شده به نامشان ، و مواظب انجام فنون تشريفات واردين به محل أمن خود ، و رسيدگى به امور جهنّم و طبقات آن و تسلط بر آتش و مهار كردن غيظ و غضب جهنّم ، و اجراى فرامين خداوند دربارهء تعذيب و شكنجههاى گوناگون آنجايند . آرى همهء اينها به وسيلهء فرشتگان صورت مىگيرد كه « لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ » [ تحريم ، 6 ] . اللَّهُمَّ أجرنا من النار ، و ارزقنا الجنّة .
إِذْ تَبَرَّأَ الَّذينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ اْلأَسْبابُ ( 166 )
وَ قالَ الَّذينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَما تَبَرَّءُوا مِنّا كَذلِكَ يُريهِمُ اللّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجينَ مِنَ النّارِ ( 167 )
حسرت از تقليد در قيامت
لغت و اعراب :
اذ تبرّأ بدل است از اذ يرون در آيهء قبل ، يا متعلّق به « اذكُر » مقدّر . تقطّع : منقطع و بريده شد . بهم يعنى عنهم . لو أنّ لنا ، لو براى تمنّى است به معناى ليت به قرينهء فاء نتيجه . حسرت : ناراحتى شديد باطنى توأم با اندوه .
تفسير :
« إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ وَ رَأَوُاْ الْعَذَابَ »
يعنى : روزى كه گنهكاران ستمگر عذاب را خواهند ديد هنگامى است و در صحنهء هولناكى است كه متبوعان فاسد و بهناحقّ بشرى در طول تاريخ دنيا مانند حاكمان جائر و عالمان فاجر و