لغت و اعراب :
برترى محبت به خدا در مؤمنان
من يتّخذ مراد از موصولْ جمع است به قرينهء يحبّونهم . أنداد : جمعنِدّ - به كسر اوّل - يعنى مثل . لو يرى يعنى لو يعلم ، لو شرطيه است ، اذ يرون متعلّق به يرى و به معنى رؤية العين ، و أنّ القوة للّه مبتدا و خبر جاى دو مفعول يرى ، و انّ اللّه شديد العذاب عطف است به « أنّ القوة » ، و جواب شرط محذوف است به تقدير « لَنَدِمُوا أشَدّالنَّدَم » .
تفسير :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا »
يعنى : و از مردم كسانى هستند كه غير خدا و به جاى او همتايان و شريكانى اتّخاذ مىكنند و مىپرستند ، مانند مشركان كه بتها و فرشتگان و برخى از ستارگان را اتّخاذ كرده بودند ؛ و مانند اهل كتاب كه عُزَير و مسيح را شريك خدا كردند ؛ و يا نظير همهء عوام الناس و جهّالِ آنها كه در برابر رؤساى جور و علماى سوء چنان سر تسليم فرود مىآورند كه گويى آنها شركاى خدايند .
« يُحِبُّونَهُمْ كَحُبّ اللَّهِ »
يعنى : به آن همتايان ، همانند حبّ خدا و به آن اندازه كه شايستهء خداست محبت مىورزند .
« وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ »
يعنى : لكن كسانى كه به خداوند ايمان آوردهاند مهرشان و حبّشان به خدا بيشتر است ، زيرا محبت آنها به همتايان و شريكانى كه براى خدا ساختهاند بدون حجّت و برهان و روى شك و هوا و هوس و يا تقليد جاهلانه و غلط است ، و اساس محبت مؤمنان به خداوند از روى علم اليقين به توحيد ذات و ايمان به كمال صفات است و ملاك طاعتشان عرفان به مبدأ و معاد است .
« وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ للَّهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ »
يعنى : و اگر ببينند كسانى كه در دنيا به وسيلهء شرك و كفر بر خويشتن ستم كردهاند در آن هنگام كه عذاب آخرت را مشاهده مىكنند ، كه همهء قدرتها به دست خداست و خداوند سخت كيفر است ، شديداً پشيمان خواهند شد .
و معناى اينكه همهء قدرتها در آن روز به دست خداست اين است كه پس از مرگ مطلقاً خواه در برزخ و قيامت و خواه مابعد آن ، حاكم بلا منازع و مالك حقيقى خداست و همهء قدرتهاى