مانند وادىالسلام نجف يا مدينهء منوره برده مىشوند . آنها پيوسته در تزايدند ولى محيط بر آنها تنگ نمىشود . آنها مرگ تدريجى ندارند ، لكن طبق بيان قرآن مجيد در انتهاى ازمنهء برزخ و در آستانهء قيام قيامت همگى مىميرند و براى انتقال به قيامت و ارتباط و ازدواج با قالبهاى نوساختهء بدن دنيويشان زنده مىشوند ؛ « رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ » [ غافر ، 11 ] .
على عليه السلام دربارهء انتقال از دنيا به عالم برزخ مىفرمايد : اگر راحل از دوستان خدا باشد ، عملش به صورت انسانى خوشبو و نيكومنظر با لباسى فاخر در نظرش پيدا شود ، او را مژدهء رحمت خدا و بهشت دهد و به او خوشآمد گويد . راحل گويد : تو كيستى ؟ او گويد : من عمل صالح توام ، از اين دنيا به بهشت منتقل شو . او غسل دهندهاش را مىشناسد و به او دستور مىدهد كه در تجهيزش شتاب كند و چون به قبر درآيد دو فرشتهء فتّان ( امتحان كننده ) وارد قبر او شوند و از خدا و پيامبر و دين او بپرسند ؛ و چون گفت : خدايم اللَّه ، پيامبرم محمد صلى الله عليه و آله و دينم اسلام است ، بر او دعا كنند و دريچهاى از قبرش بهسوى بهشت بگشايند و گويند : همانند جوانى در رفاه زندگى بخواب .
و اگر راحل دشمن خدا باشد ، فرشتهها در وقت مرگ به بدترين و وحشتناكترين حال در آيند و او را به جهنّم وعده دهند . او از شويندهاش درخواست كند كه شتاب نكند . و چون به قبر درآيد ، كفن از وى بر كشند و از خدا و پيامبر و دينش بپرسند ؛ و چون بگويد « نمىدانم » يا خلاف واقع گويد ، تازيانهاى بر وى بزنند كه ضجّهء او را جز انسان و اجنّه همه بشنوند ، و دريچهاى از قبرش به جهنم باز كنند .
و امام باقر عليه السلام فرمود : در قبر جز از كسى كه ايمان خالص و يا كفر محض دارد سؤال نمىشود ، و غير آنها رها مىشوند ؛ يعنى مستضعفان و كسانى كه در اصول و فروع دين قاصر بودهاند به مرگ بخوابند و در قيامت بيدار شوند .
و امام صادق عليه السلام فرمود : ارواح مؤمنان در عالم برزخ با هم ملاقات كنند و از يكديگر پرس و جو نمايند و به همديگر شناسايى دهند به طورى كه گاهى روحى را ببينند گويند كه فلان كس است .
و فرمود : روح مؤمن گاهى كه به ديدار خانوادهاش مىآيد ، از وضع زندگى آنها آنچه را كه او را مسرور كند مىبيند و آنچه را كه ناراحت كند نمىبيند . و كافر آنچه را دشمن دارد مىبيند و آنچه را دوست دارد نمىبيند . و برخى از ارواح ، هر جمعه به زيارت خانوادهشان مىآيند و برخى بر حسب
تفسير روان (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٦٦