همهء مؤمنان خالص و كفّار محض پس از مرگ در عالم برزخ زندهاند و بر وفق اعمالشان منعَّم يا معذَّب اند ، ( در اين باره به آيهء 169 آل عمران و 46 غافر مراجعه شود ) و باقى ارواح در حال « سُبات » يعنى خواب و استراحتاند . و اين بحث نياز به تفصيل دارد .
برزخ : در اصطلاح شرع ، اسم عالَمى است كه محل اجتماع ارواح انسانها پس از مرگ است ؛ آغازش سكونت ارواح انسانها در آن و پايانش نفخهء دوم صور اسرافيل است ، و نخستين روحِ وارد به آنجا اولين فردى است از بشر كه قبض روح شد و شايد هابيل باشد ، و آخرين آنها واردين دستهجمعى هستند كه با نفخهء اول صور مىميرند ، و ابتداى ورود افراد به آنجا به مجرد بيرون آمدن روح از بدن است . محل اين عالم ، در داخل همين دنياست كه بشر زندگى مىكند ؛ زندهها در ظاهر و ارواح در باطن آنند . آنها براى زندگان قابل رؤيت نيستند و زندگان براى آنها قابل رؤيت اند ، لكن محل سكونتشان جداست .
اهل برزخ به سه دسته تقسيم مىشوند :
برزخيان سه دستهاند
1 . بيداران و هوشياران منعَّم ، يعنى كسانى كه با اصول عقايد صحيح و عملهاى صالح ، دنيا را ترك گفتهاند .
2 . بيداران معذَّب ، يعنى كسانى كه در دنيا پس از اتمام حجت ، راه كفر و فسق را پيش گرفتهاند .
3 . ارواح در حال سُبات يعنى استراحت شبيه خواب ، كه مرگشان نظير خواب رفتن و بعثشان در آخرت همانند بيدارشدن است ، چنان كه وارد شده « كما تَنامون تموتون ، و كما تستيقظون تبعثون » ، و آنها از هيچ حادثهاى از حوادث دنيا و برزخ اطلاعى ندارند .
در كيفيت زندگى ارواح برزخى ابهام و اجمال وجود دارد و برخى از حالاتشان براى فكر ما قابل هضم نيست ؛ ممكن است آنهابه استقلال و مجردِ از قالب زندگى كنند بنابر آنكه خود آنها اجرام نورانى شفاف رقيقاند و جوهر قابل تحقق و وجود بدون محلاند . و يا در قالبى شبيه بدن دنيوى حلول كردهاند كه آن را « قالب مثالى » گويند . و ظاهر ادلّه اين است كه آنان از نعمتهاى برزخى مثل خوراكىها ، پوشاكىها و روابط همسرى و غيره برخوردارند و همهء امور مورد استفادهء آنها كيفيت برزخىِ ميان دنيا و حياتِ پس از قيامت را دارد .
محل سكونت ارواح برزخى بر حسب اختلاف مقامات معنوى و اعمال دنيوى است ؛ برخى در محيط مرگشان باقىاند ، برخى به انبوه ساكنان گورستانها مىپيوندند و عدهاى به امكنهء برترى