صالحهء بدنى ، پاداش اخروى همه را در برزخ و قيامت در نزد خدا خواهيد يافت ، و يا آن كه تجسّم عينى و تبلور خارجى آنها را در آن جهان مىيابيد .
« إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ »
انحصارطلبى يهود
يعنى : بىترديد خداوند به آنچه انجام مىدهيد بينا است . يعنى گمان نكنيد چگونه ممكن است عملهاى باطنى و ظاهرى بىحدّ و حصر را كه از مكلّفان نامتناهى از انسان و اجنّه و شياطين سر زده و مىزند در جايى جمع كرد و محفوظ داشت و روز جزا محاسبه نمود و به همه پاداش و كيفر متناسب داد ؟
« وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصرَى »
يعنى : طايفهء يهود و نصارا در ضمن ادعاهاى ناروا و عظيم خود گفتند : در عالم آخرت جز كسانى كه يهودى و نصرانى هستند هرگز احدى وارد بهشت نمىشود و بهشت كاملًا در انحصار اين دو طايفه است .
« تِلْكَأَمَانِيُّهُمْ »
يعنى : اين آرزوى پوچ آنهاست . « تلك » اشاره است به همهء آنچه بر خلاف واقع آرزو دارند از قبيل آن كه خيرى بر مسلمين نازل نشود ، مسلمين به كفر سابق خود باز گردند و به بهشت وارد نخواهند شد . يعنى آرزوهاى اعتقادى كفّار ، همواره دربارهء مسلمين اينچنين است .
« قُلْ هَاتُواْ بُرْهنَكُمْ إِن كُنتُمْ صدِقِينَ »
يعنى : به آنان بگو : اگر در اين آرزوها صادق و راستگوييد حجت و برهان خود را بر آن از سخنان پيامبران گذشته يا كتابهاى آسمانى يا از جانب عقل سليم بياوريد تا عاقلان و خردمندان داورى كنند .
« بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ »
يعنى : علاوه بر عدم وجود برهانى در دست آنها ، حقيقت مطلب به نحو كلى اين است كه هر كس روح و جان خود را تسليم خدا كند و به اصول عقايد دينى عصر خود اذعان نمايد ، در حالى كه محسن نيز باشد ، يعنى در مرحلهء عمل نيز آنچه شريعتش اقتضا دارد عمل نمايد ، در هر عصرى كه باشد ، يهودى از عصر موسى تا زمان عيسى ، نصرانى از زمان عيسى تا عصر محمد صلى الله عليه و آله و مسلمان از عصر اسلام تا آخر دنيا ،