براى مسؤولين مفيد است . « 1 »
بنابراين اگر مؤمن ، نصيحت مؤمن را در نظر داشته باشد ، يعنى اگر حرف مىزند يا نمىزند ، اقدام مىكند يا نمىكند همه روى مصالح او مىباشد .
اين معنى در مورد خدا و رسول و كتاب و دين و امام و جماعت مسلمين كه در روايات ذكر شده ، فرق مىكند ؛ زيرا اخلاص نسبت به هر چيزى لوازم و آثار خاصى دارد .
پس « النصيحة للّه » كه در كثيرى از احاديث آمده عبارت است از « صحة الاعتقاد فى وحدانيّة و إخلاص النية في عبادته » « 2 » و بعضى چنين گفتهاند :
فالنصيحة للَّه وصفه بما هو له اهلٌ و الخضوع له ظاهراً و باطناً و الرغبة في محابه بفعل طاعته و الرهبة من مساخطه به ترك معصيته و الجهاد فى ردّ العاصين إليه . « 3 »
يعنى : پس نصيحت براى خدا كه در كثيرى از احاديث آمده عبارت است : از اعتقاد صحيح به وحدانيت او و خلوص نيت در عبادت او . و بعضىها چنين گفتهاند : نصيحت براى خدا عبارت است : از وصف او با صفاتى كه شايسته او است و سر تسليم فرود آوردن در برابر او در آشكار و نهان و به وسيله بجا آوردن اطاعت او و رغبت نشان دادن بدانچه او دوست دارد و دورى نمودن از آنچه باعث غضب اوست به وسيله ترك عصيان به او ، و كوشش در بازگرداندن عصيانگران به طرف او .
از ابى ثمامة صحابه على عليه السلام روايت شده كه حواريون به عيسى عليه السلام عرض كردند : يا روح اللَّه ، ناصح للَّه كيست ؟ فرمود : كسى كه حقّ خدا را بر حقّ مردم مقدم مىدارد . « 4 »
به نظر مىآيد كه جمله « النصيحة للَّه » در حديث مسجد خيف كه بعد از « اخلاص العمل للَّه » ذكر شده مراد از نصيحت ، مربوط به شناسايى اوصاف خدا نيست ، بلكه عملًا بايد كارها براى خدا باشد نه به شكل ريا و هوس و خودخواهى و خودپرستى و ساير انگيزههاى غيرخدايى و مراد از عمل ، همه كارهاست ، ولو به صورت سكوت و ترك ، يعنى اقدام به كار و عدم اقدام و گفتار و نوشتار ، و گفتن و نوشتن همه براى خدا باشد .
و النصيحة لرسوله هو تعظيمه و التصديق بنبوّته و رسالته و الإِنقياد لما أمر به و نهى عنه و
هامش
( 1 ) - قواعد ، ج 1 ، چاپ جديد ، ص 405 - 406 .
( 2 ) - ابن اثير و لسان العرب و فتح البارى ، ج 1 ، ص 128 ، از خطابى .
( 3 ) - فتح البارى ، ج 1 ، ص 128 از نووى و عمدة القارى ، در ج 1 ، ص 322 اضافه كرده : و موالاة من اطاعه و معاداة من عصاه و الاعتراف بنعمته و شكره عليها و الاخلاص فى جميع الامور ؛ ارشاد السارى ، ج 1 ، ص 151 .
( 4 ) - فتح البارى ، ج 1 ، ص 128 .