جمله : « و لا يرى الخروج عليهم إذا جاروا » و نظاير آن - كه مسلمانان را ملزم مىسازد كه در مقابل جور و ستم سكوت كنند - از ابن اثير است و مرحوم مجلسى در مرآة العقول و مجمع نيز از او تبعيت كردهاند با اينكه عقيده به اين حرف ندارند و لذا در بحار ، ج 2 ، ص 149 آن را نياورده است .
ابن حجر در فتح و قسطلانى در ارشاد السارى چنين گفتهاند :
و النصيحة لأئمّة المسلمين إعانتهم على ما حملوا القيام به و تنبيههم عندالغفلة و سدّ خلّتهم عند الهفوة و جمع الكلمة عليهم و ردّ القلوب النافرة اليهم و من اعظم نصيحتهم دفعهم عن الظلم بالّتي هي أحسن . « 1 »
يعنى : نصيحت براى ائمه مسلمين عبارت است از يارى دادن به آنان در آنچه براى اقدام بدان مكلّف شدهاند و هشدار دادن به آنان در مواقعى كه دچار غفلت مىشوند ، و به هم آوردن شكافى كه در نتيجه لغزش آنان پيدا مىشود ، و نظر مردم را دربارهء آنان متّحد كند ، و دلهاى رميده از آنان را بدانان بازگرداند ، و از بزرگترين انواع نصيحت به آنها آن است كه با استفاده از روشهاى نيكو آنها را از اقدام به ستمكارى باز دارد .
و عبارت مرحوم علامه مجلسى در بحار از اين اشكال به دور است .
ابن منظور در لسان العرب بعد از نقل كلام نهايه اشكال كرده و مىگويد :
و فى شرح هذا الحديث نظر و ذلك فى قوله : « نصيحة الأئمّة أن يطيعهم في الحقّ و لا يرى الخروج عليهم إذا جاروا » فايّ فائدةٍ في تقييد لفظه بقوله « ليطيعهم في الحقِّ » مع إطلاق قوله : « و لا يرى الخروج عليهم إذا جاروا و إذا منعه الخروج إذا جاروا لزم أن يطيعهم في غير الحقِّ » .
يعنى : در شرح اين حديث ( نصيحة الائمه . . . ) اشكالى هست و آن اينكه در ميان « تقييد اطاعت آنان به موارد حقّ » و اطلاق « عدم تعرّض به آنان هنگام اقدام به ستم » تناقضى آشكار است ؛ زيرا اگر شخص مسلمان از تعرّض به ائمه مسلمين در موقع اقدام به ستم ممنوع باشد پس بايد در غير مورد حق نيز از او اطاعت كند .
اين جمله : « و لا يرى الخروج عليهم اذا جاروا » علاوه بر اينكه مستلزم تناقض است كما اينكه لسان العرب گفته ، سكوت و عدم نهى از منكر و ترك خروج ، مناقض با « النصيحة للَّه و لكتابه و لرسوله » مىباشد و نيز مناقض با آيات امر به معروف و نهى از منكر است .
هامش
( 1 ) - فتح البارى ، ج 1 ، ص 128 ؛ ارشادالسارى ، ج 1 ، ص 151 . در اين بيان ، جلوگيرى از ظلم و ستم را جزء نصيحت بر امام ذكر كرده است .