سهل شده است ( مرد مسلمانى را به فجور نسبت دادن نيز بر او آسان مىشود ) پس ممكن است كه به آسانى اين فجور را به يك مرد مسلمان نسبت دهد .
14 - ايّاكُمْ وَالظَّنَ فَإِنَّ الظَّنَ أَكْذَبُ الْحَديثِ وَلا تَحَسَّسوُا وَ لا تَجَسَّسُوا . « 1 »
يعنى : از ظن ( گمان بد بردن در حق ديگران ) دورى كنيد ؛ زيرا كه ظن بد ، دروغترين حديث ( نفس ) است و تحسس و تجسس نكنيد .
15 - يا مَعْشَرَ مَنْ آمَنَ بِلِسانِهِ وَ لَمْ يَدخُلِ الأيمانُ فى قَلْبِهِ لاتغْتابُوالْنّاسَ ، وَلا تَتَّبِعُوا عُوراتِهِمْ فَإِنَّ مَنْ تَتَّبِعَ عَوْرَةَ اخيهِ تَتَّبِع اللَّهُ عُورَتَهُ ، وَ مَنْ تَتَّبِعَ اللَّهُ عُورَتَهُ لَفَضَحَهُ وَلَوْ كانَ في جُوفِ بَيْتِهِ . « 2 »
يعنى : اى گروهى كه با زبان ايمان آوردهايد ولى ايمان در قلبتان رسوخ نكرده از مردم غيبت نكنيد و در صدد افشاى بديهاى آنان - كه از علنى شدن آن شرم دارند - نباشيد ؛ پس هر كه در پى عيبجويى برادر دينىاش باشد خداوند عيب او را دنبال كند و هر كه خدا عيبش را دنبال كند او را رسوا كند گرچه در داخل خانهاش باشد .
16 - الأشْرارُ يتتبّعون مَساوِى النّاسِ وَ يَتْرُكُونَ مَحاسِنَهُمْ كَما يَتتبّع الْذُبابُ الْمواضِعَ الْفاسِدَةَ . « 3 »
يعنى : انسانهاى شرور دنبال ( افشاى ) بديهاى مردم مىگردند و خوبيهاى آنان را ترك مىكنند همچنانكه مگس دنبال جاهاى فاسد مىگردد .
17 - يا نُوفُ اقْبَلْ وَصِيتَّي : لا تَكونَنَّ نقيباً و لاعشّاراً . « 4 »
اى نوف وصيت مرا بپذير : و هرگز نقيب و عريف و عشر بگير نباش .
احاديث مربوط به عريف و نقيب در فصل اول گذشت و در آنجا نقل كرديم ، هرچند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خود بنيانگذار مقام عرافت و نقابت بود ولى چون كار بسيار حساس و مهمى است ، روى همين جهت از پذيرفتن مسؤوليت عرافت و نقابت نهى كردند تا هر كسى كه از خود اطمينان ندارد ، اين مسؤوليت را قبول نكند .
نهى آن حضرت با اينكه خود بنيانگذار اين ارگان بود ، دليل است بر اينكه اين
هامش
( 1 ) - ميزان الحكمه ، ج 2 ، ص 42 به نقل از صحيح مسلم ؛ تفسير قرطبى ، ج 16 ، ص 331 به نقل از صحيحين .
( 2 ) - محجة البيضاء ، ج 3 ، ص 376 ؛ درالمنثور ، ج 6 ، ص 92 از ابى داود و ابن منذر و ابن مردويه از ابى برزه و براء بن عازب نقل كرده است ؛ كشاف ، ج 4 ، ص 372 ؛ قرطبى ، ج 16 ، ص 333 ؛ تفسير ابن كثير ، ج 4 ، ص 214 .
( 3 ) - قصارالجمل ، ج 1 ، ص 337 به نقل از حكم شرح نهج البلاغه ، ج 20 ، ص 269 و ج 1 ، ص 96 .
( 4 ) - بحار ، ج 75 ، ص 373 از امالى شيخ صدوق ( ره ) .