عبرتگيرى است و دومى براى صاحبان مشاهده و بينايى .
مخفى نماند شارحين رساله حكم كلمات را منسوب به او مىدانند و در آخر شرح نيز نامههايى را در راهنمايى سالكين و نيز قسمت ذيل دعاى عرفه سيّدالشهدا - عليه السّلام - را از وى نقل مىكنند و همان گونه كه كلمات و نامهها را شرح نمودهاند اين قسمت از دعا را نيز شرح و توضيح دادهاند ، ولى ترديد كردهاند كه دعا از او باشد ؛ بعضى گفتهاند از او است و بعضى برآنند كه وى فقط اين دعا را قرائت مىنموده است .
اما اگر كسى با بيانات و دعاهاى معصومين - عليهمالسّلام - آشنايى داشته باشد ، قطع پيدا خواهد كرد كه اين دعا جز از معصومى كه اشراف بر شهود ذات و اسماء و كمالات الهى دارد شرف صدور نمىيابد ، چنان كه نظر شريف استاد ما [ علامه طباطبايى - رحمةاللَّهعليه - ] نيز همين بود . صاحب حِكَم نيز به واسطه مضامين عاليه اين دعا آن را از اقبال سيد - رحمةاللَّهعليه - انتخاب نموده و مىخوانده است . و صرف اين كه اين قسمت از دعا در بعض از كتب ديگر محدّثين نيست ، نمىتواند دليل بر اضافه نمودن آن توسط صاحب حكم و يا ديگران از قول وى به اقبال باشد . اين گونه كم و زياد شدن از نظر نقل در منقولات روايى و دعايى بسيار است . و جاى اين سؤال باقى است كه آيا مىتوان كلماتى را كه در اين دعا گفته شده به كار زد ؟ بنابراين سزاوار است صاحبان قلم و تحقيق در گفتار و نظريّاتشان دقت بيشترى بفرمايند . « 1 »
( 682 ) ابوالعبّاس ، احمد بن محمد بن عريف صنهاجى اندلسى « 2 »
مردى موّحد ، عالم به علوم و استاد احمد غزالى است . در سال 536 از دنيا رفت و
هامش
( 1 ) . غرض از اين توضيح ، پاسخ شايعهاى است كه اذهان را نسبت به ذيل دعاى عرفه آشفته نموده است .
( 2 ) . صنهاجى : منسوب به صَنهاجه ، قبايلى از بربر كه در كشور مغرب و مراكش زندگى مىكنند ؛ اندُلُس / اندَلَس : شبه جزيرهى اسپانيا و پرتغال ، نه فقط اسپانيا .