أنّهم سيُناقشون يومَ الميعاد ، و يطالبون بمثاقيل الذّرّة من الخير و الشرّ ،
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
« 1 » و لايُنجى من هذه الأخطار الجليلة إلّا محاسبةُ النّفس كلَّ يومٍ و ليلةٍ ؛ فمَن حاسب نفسَه قبل أن يُحاسَب ، خُفِّفَ فى القيامة حسابُه ، و حضر عند السّؤال جوابهُ ، و عظُم يومَ القيامة ثوابهُ ، و حسن منقلَبُه و مآبُه ؛ و من لم يُحاسِب نفسَه و أضاع يومَه و أمسه و تلفع بردآء الهوى و تعرّى من لباسالتّقوى ، وجب أن يطول فى عرصات القيامة مقامُه ، و تدوم فى مواقف يوم الطّامّة آلامُه ؛ فحقٌّ على كلِّ ذى علمٍ ، و حتمٌ على كلِّ ذى حَزمٍ ، محاسبةُ النّفس اللّوّامة و تنبيهُ الرّوح النوّامة ؛ فإنّ النفسَّ بالطّبع متمرّدةٌ عن الطّاعات ، مستصعبةٌ على العبادات ، فكن لها من الواعظين ، و ذكِّر ، فإنّ الذّكرى تنفع المؤمنينَ . »
بىگمان پيامبران و مرسلين و ائمهى راشدين اتفاق دارند بر اين كه خداوند متعال در كمينگاه تمامى بندگان است و اين كه بندگان به زودى در روز وعدهگاه [ روز قيامت ] در حسابرسى مورد مناقشه و دقت قرار مىگيرند و به اندازهى سنگينى ذرهاى از خير و شرّ از آنان بازخواست مىشود ؛ پس هر كس به اندازهى سنگينى ذرّهاى عمل خير انجام دهد آن را مىبيند و هر كس به اندازهى ذرّهاى عمل شرّ انجام دهد آن را مىبيند و جز محاسبهى نفس در هر روز و شب انسان را از اين خطرهاى بزرگ نجات نمىدهد ، پس هر كس از خودش حساب كشى كند پيش از آن كه به حسابش رسيدگى شود ، حسابش در قيامت سبك ، و جوابش هنگام سؤال حاضر و آماده ، و پاداشش در روز قيامت بزرگ ، و جايگاه و محلّ بازگشتش نيكو خواهد بود ؛ و هر كس از خويشتن حساب كشى نكند و روز و شبش را ضايع گرداند و خود را با رداء و لباس هوى و هوس بپوشاند و از لباس تقوى برهنه گردد ، بايد در عرصههاى قيامت بسيار ايستاده و در مواقف و جايگاههاى روزى كه گرفتارىاش فراگير و چيره است [ روز قيامت ] دردها و رنجهايش پيوسته گردد ، پس محاسبه و بازپرسى از نفس
هامش
( 1 ) . سورهى زلزال ، آيات 7 و 8 .