و لا حياتاً . »
به راستى كه تمامى مخلوقات فقير و به خداوند متعال محتاج هستند و در تحت خواستهى او اسير و در زير علم و قدرتش ناتوانند ، به گونهاى كه نه براى خويش و نه براى ديگران ، مالك هيچ سود و ضرر و ذلت و عزت و موت و حياتى نيستند .
- « ألإفتقارُ أجلُّ مراتب المحبّين ، و أرفعُ منازل المنيبين ، و أزلفُ حالات المريدين ، و أعظمُ آلات الأوّابين ، و أجلُّ مقاماتالتّآئبين ، و أعلى وسآئل المقرّبين ، و هو أصلُ العبوديّة و صدر الإخلاص و رأس التقوى ومخّ الصدق و أساس الهدى . »
اظهار نياز ، برترين مراتب دوستداران [ حضرت حق ] و بالاترين منزل انابه كنندگان و نزديك كنندهترين حالات مريدين و بزرگترين ابزارهاى بسيار رجوع كنندگان به خدا و برترين مقام توبه كنندگان و بالاترين وسيلهى مقرّبان است و همين افتقار است كه ريشهى بندگى و ابتداى اخلاص و رأس تقوى و اصل راستى و اساس و پايهى هدايت مىباشد .
- « إنّ اللَّهَ وضع تحت قولِه :
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
« 1 » كمالَ وفاء صدق العبوديّة ، ثمّ علم كمالَ ضعف العبد و عجز ، فأعطاه كلمةً اخرى ، و جمع له خيرَ الدّارين ، و هو قولُه تعالى :
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
فكلُّ حقٍّ للَّهتعالى على العبد تحت قوله :
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
و كلُّ فقير للعبد إلى اللَّه تعالى تحت قوله :
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
. »
به راستى كه خداوند در ضمن اين فرمايش خويش : « تنها تو را عبادت مىكنيم . » كمال وفا به بندگى راستين را قرار داده است ، سپس از آن جا كه كمال ضعف و ناتوانى بنده را مىداند ، كلمهى ديگرى به او عطا فرمود و خير دنيا و آخرت را براى او جمع كرده و آن فرمودهى خداوند متعال است كه : « تنها از تو يارى مىطلبيم . » پس تمامى حقوق خداوند متعال بر بنده در ضمن گفتار
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
داخل است ، و تمامى نياز بنده به خداوند متعال در ضمن :
« إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
داخل مىباشد . « 2 »
هامش
( 1 ) . سورهى فاتحه ، آيهى 4 .
( 2 ) . رشحات عين الحياة ؛ نفحات الانس ، شمارهى 534 ، ص 478 ؛ طبقات شعرانى ، ج 1 ، ص 121 .