خواستند ، زيان ديدند و آنان كه نزد غيرِ تو فرود آمدند ، تباه شدند و آنان كه به بخشش غير تو دل بستند ، به قحطى گرفتار گشتند .
عدل الهى در روزى رساندن به همهى مخلوقات ، اعمّ از برّ و فاجر
بيانات چهار بخش فوق ، شاهد خوبى است بر اين كه از « خابَ » و « خَسِرَ » و « ضاعَ » و « أَجْدَبَ » ، محروميّت از عطاياى معنوى و شهود الهى اراده شده ؛ زيرا بالعيان مىبينيم از اوّل عالم ، همه بشر - جز عدّهى كمى - گرفتار بىتوجّهى به خداوند متعال در تمام امورشان بودهاند و در عين حال ، خداوند سبحان ، هيچ گاه به طور عموم آنان را از زندگى مادّيشان محروم نساخته ؛ بلكه بسيارى از آنان ، همواره در ناز و نعمت به سر برده و مىبرند .
و علّت هم همان است كه خداوندى كه بشر را صورتاً به اعضاء و جوارح و خصوصياتى آفريده ، آنان را خلق نفرموده كه ما يحتاج آنان را به واسطه عدم توجّهشان به او سبحانه قطع فرمايد و اين ، عين عدل او سبحانه مىباشد كه احتياجات آنان را طبق خلقتشان برآورده فرمايد .
زيان كارى بىتوجهان به خداوند
بنابراين ، جملههاى فوق ، همگى كنايه بر اين است كه خلقت مادّى و نعمتهاى الهى ، بايد بشر را به سعادت ابدى و توجّه به فطرت و كمال نهفته در او سوق دهد ، نه اين كه با استقلال دادن به آنها از حقّ سبحانه غافل مانده و او را در هر امر ، نديده بداند ، از اين رو فرموده شده : « خابَ الْوافِدُونَ عَلى غَيْرِكَ ، وَ خَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلّا لَكَ . . . »
خداوند مىفرمايد :
- يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
« 1 »
هامش
( 1 ) . سورهى انفال ، آيهى 24 .