و ظهور يافته از آن مىباشند و به اين حساب است كه « بنده » به آنها فرموده شده و به غير تكوين و تشريع ، موظّف و امر به عبادت و خضوع در پيشگاه حقّ سبحانه براى دوام هستى خود و عنايتهايش مىباشند .
ملاحظه مىشود خداوند متعال مىفرمايد :
- وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ
« 1 »
و هر كه در آسمانها و زمين است - خواه و ناخواه - با سايههايشان بامدادان و شامگاهان ، براى خدا سجده مىكنند .
- أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ
« 2 »
آيا ندانستى كه خداست كه هر كس در آسمانها و هر كس در زمين است و خورشيد و ماه و [ تمام ] ستارگان و كوهها و درختان و جنبندگان و بسيارى از مردم ، براى او سجده مىكنند ؟ و بسيارند كه عذاب برآنان واجب شده است و هر كه را خدا خوار كند ، او را گرامى دارندهاى نيست ، چرا كه خدا هر چه بخواهد ، انجام مىدهد .
معناى سجدهى موجودات
سجده موجودات ، همان عبادت و همان : « أَمْرَتَهُمْ بِدُعائِكَ » است ، چرا كه درخواست همه مظاهر جز دوام هستى و كمالاتشان نمىباشد و آن ، در خضوع تمام به پيشگاهش به تكوين و غيرتكوين و تشريع حاصل خواهد بود . امّا اين كه : « أَمَرْتَهُمْ » به ضمير ذوىالعقول آورده شده ، شايد نظر به فرد جامع خلايق يعنى انسان باشد ، واللَّه يعلم .
هامش
( 1 ) . سورهى رعد ، آيهى 15 .
( 2 ) . سورهى حجّ ، آيهى 18 .