بهرهمندى ، ظهور و خودنمايى دارند و با آن كه نور است ، نيز مقدّس است « يا نُوْرُ يا قُدُّوسُ » و او سبحانه بوده پيش از اوّلين خلق ( مجرّد و يا مادّى ) و پس از آخرين آنها خواهد بود : « يا أَوَّلَ الْأَوَّلِينَ وَ يا آخِرَ الْآخِرِينَ . »
رحمت رحيميه و رحمانيه در تمام مظاهر
اين بود اجمال بيانات بخشهاى اوّل اين دعا و امّا در تفصيل جملهها بايد ديد مراد از « رحمت » در جمله اوّل رحمت رحيميّه است و يا رحمانيّه ؟ مىتوان گفت هر دو رحمت مراد است ؛ چرا كه همه اشياء - تكويناً و به غيرتكوين - همانگونه كه احتياج به جهات ملكى دارند ، به تكوين و غيرتكوين نيز احتياج به توجّهات معنوى دارند كه تسبيح و سجده و غيره دارند و هر دو رحمت ، بايد به اسماى الهى و جهت ملكوتى آنان تحقّق پيدا كند . بنابراين اگر فرموده شده : « وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ » ، بىحساب نمىباشد و اگر به بشر مؤمن در احاديث فرموده شده ، در هر امرى : « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را سرلوحه كار و عمل و گفتار خويش قرار دهند ، شايد به جهت تطبيق دادن گفتار با واقع و يا خبر دادن از آن مىباشد . در حديث آمده است كه خداوند فرمود :
« كُلُّ أَمْرٍ ذِى بالٍ لَمْ يُذْكَرْ بِسْمِ اللَّهِ فِيهِ ، فَهُوَ أَبْتَرُ . » « 1 »
هر كار مهمّى كه نام خدا در آن ذكر نشود ، ناقص خواهد بود .
( 180 )
« وَ بِقُوَّتِكَ الَّتِى قَهَرْتَ بِها كُلَّ شَىْءٍ وَ خَضَعَ لَها كُلُّ شَىْءٍ ، وَ ذَلَّ لَها كُلُّ شَىْءٍ ، وَ بِجَبَرُوتِكَ الَّتِى غَلَبْتَ بِها كُلَّ شَىْءٍ ، وَ بِعِزَّتِكَ الَّتِى لا يَقُومُ لَها شَىْءٌ ، وَ بِعَظَمَتِكَ الَّتِى مَلَأَتْ أَرْكانَ كُلِّ شَىْءٍ ، وَ بِسُلْطانِكَ الَّذِى علا كُلَّ شَىْءٍ . » « 2 »
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 4 ، ص 1194 ، حديث 4 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 706 .