خداى متعال ؛ موجود كننده و منعدم سازنده موجودات
معناى جمله فوق را اگر بعد از جمله : « وَ مُوجِدَ كُلِّ مَوْجُودٍ » قرار دهيم ( و محتمل است ناسخين جاى آن را عوض كرده باشند ) ، مشكلى براى معنايش نمىماند و معنى چنين مىشود ، همانگونه كه ظهوردهنده هر موجود ، او سبحانه است ؛ منعدمكننده نيز او سبحانه مىباشد .
پس از بيانات توحيدى گذشته ، نسبت به هستىبخش جهان و مظاهر عالم وجود ، وقت آن است كه حضرتش - تباركوتعالى - ، به يگانگى در معبود بودن خوانده شود ، لذا فرموده شده :
( 75 )
« لَيْسَ دُونَكَ مِنْ [ كُلِّ ] مَعْبُودٍ . » « 1 »
معبودى جز تو نيست .
بستگى كمالات مظاهر به ملكوت
همان طورى كه از توصيفات گذشته ظاهر شد ، هستى و همه كمالات مظاهر عالم به خود نبوده و نيستند و بستگى به معنا و حقيقت و ملكوتشان داشته و دارند و عبوديت حقيقى نيز همين است لا غير . اين جاست كه بايد گفت :
( 76 )
« يا أَهْلَ الْكِبرياءِ وَ الْجُودِ . » « 2 »
اى اهل بزرگمنشى و بخشش .
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 647 .
( 2 ) . همان .