و امّا اين كه بيان زيارت ، اشاره به مجاهده با دشمن در ميدان جنگ است و يا جهاد با نفس ؟ قطعاً نمىتوان گفت تنها جهاد با عدوّ در ميدان جنگ مراد مىباشد ؛ زيرا اوّلًا براى همهى معصومين - عليهمالسّلام - چنان جهادى پيش نيامده ؛ و ثانياً اگر براى حضرت علىّ - عليهالسّلام - و بعضى ديگر از معصومين - عليهمالسّلام - بوده ، در تمام عمر نبوده ، كه در اين زيارت : « حَتّى أَتاكُمْ الْيَقِينُ مِنْ وَعْدِهِ » و در زيارت ديگر به آن معنى اشاره شده است . بنابراين مىتوان گفت : مراد از جهاد در زيارت دوّم ، جهاد فى اللَّه اراده شده ، جهاد اوّل نيز بىربط با جهاد دوّم نيست ؛ زيرا در هر دو ، عمل به وظيفه و خواست الهى براى معصوم - عليهالسّلام - تمام علّت است ، نه خواسته خود ، تحقق اين معنى در تمام لحظات عمر و كشاكش زمان براى شخص غيرمعصوم - عليهالسّلام - امكان ندارد ، چنان كه فرموده شده : « حَتّى أَتاكُمُ الْيَقِينُ مِنْ وَعْدِهِ . »
در گذشته ذيل جملهى زيارت امين اللَّه : « جاهَدْتَ يا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ . . . فِى اللَّه حَقَّ جِهادِهِ » توضيحاتى گذشت .
خلاصه ، معصوم - عليهمالسّلام - با ذكر امور پنجگانه ، به منزلت والاى اوصياى رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - اشاره فرموده و جامعه را از خواب غفلت بيدار مىنمايد كه تبعيّت از هر بىسروپا و جاهل و تهىدست از معارفى كه اين صفات را نمىتوانند داشته باشند ، نكنند . از اين رو در جملهى ذيل مىفرمايد :
( 1065 )
« و أَشْهَدُ أَنَّكُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ عَنِ اللَّهِ - عَزَّوَجَلَّ - ما أَمَرَكُمْ بِهِ ، وَ عَبَدْتُمُوهُ حَتّى أَتاكُمُ الْيَقِينُ . » « 1 »
و گواهى مىدهم كه قطعاً شما آن چه را كه خداوند - عزّوجلّ - به شما
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 572 .