مغفرت از گناهان خاصى كه جز خداوند را توانايى بخشايش آنها نيست
گناهان گذشته را كه در جملههاى پيشين آمده بود ، خود بشر سبب مىشده و آمرزش از جانب حق سبحانه بوده است . در تعبير اين فراز كه مىفرمايد : « لا يَغْفِرُها غَيْرُكَ » دو احتمال وجود دارد : يك ، اين كه گناهانى اراده شده باشد كه غير از امور نُهگانه سبب آن شده باشد و دوم اين كه آمرزش گناهان وجودى و عالم طبع اراده شده باشد ( كه منشأ گناهان پيشين است ) و با آمرزش و موفقيت به تجافى و توجّه به عالم بشريّت ، موجبات كمال براى شخص مؤمن حاصل خواهد شد .
شايسته است در پايان بيانات دهگانه اين بخش از دعا ، دو آيه شريفه ذيل ذكر شود ، خداوند مىفرمايد :
- إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
« 1 »
در حقيقت ، خدا حال قومى را تغيير نمىدهد تا آنان خود را تغيير دهند .
- كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ * ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
« 2 » [ رفتارشان ] مانند رفتار خاندان فرعون و كسانى است كه پيش از آنان بودند : به آيات خدا كفر ورزيدند ، پس خدا به [ سزاى ] گناهانشان گرفتارشان كرد . آرى ، خدا نيرومند و سخت كيفر است . اين [ كيفر ] بدان سبب است كه خداوند نعمتى را كه بر قومى ارزانى داشته تغيير نمىدهد ، مگر آن كه آنان آن چه را در دل دارند تغيير دهند و خدا شنواى داناست .
شبيه به اين بيانات ، در اوّل دعاى كميل و بعضى ديگر از دعاها وارد است . ولى در يكى از دعاهاى شب نوزدهم ، ابتداى هر جمله به طريقى ديگر بيان شده :
هامش
( 1 ) . سورهى رعد ، آيهى 11 .
( 2 ) . سورهى انفال آيات 52 و 53 .