« أَعُوذُ بِكَ مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِى تُحْدِثُ النِّقَمَ . » « 1 »
و آن دسته از گناهانم را كه موجب پديد آمدن نقمتها و كيفرها مىگردد ، بيامرز .
و از ابتلا به گناهانى كه سبب امورى مىشوند به خدا پناه برده شده و اما اين كه آن گناهان كدامند ، به بعضى از آنها در احاديثى اشاره شده است كه ذيل جملههاى دعاى مغفرت شب نوزدهم ماه مبارك رمضان آمد .
( 691 )
« وَاحْمِلْ عَنِّى كُلَّ تَبِعَةٍ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ . » « 2 »
و تمام پيامدها [ و حقوقى ] را كه هر كدام از مخلوقاتت بر من دارند ، بردار .
احتمالات در معناى تقاضاى رفع كليه حقوق انسانى
براى اين بخش ، معانى بسيارى را مىتوان در نظر گرفت :
1 . خداوندا ! حقوقى را كه از افرادى بر ذمّهى من است و نمىدانم ، تو خود در اين جهان آن را جبران كن ، تا پس از اين عالم ، گرفتار ديون كسى نباشم .
2 . پس از اين عالم تا قيامت مرا از ابتلائات حقوق ذوى الحقوق آسوده خاطر بگردان ، تا از وقوف در محشر محفوظ بمانم .
اين دو بيان ، بنابراين است كه مراد از « أَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ » انسان باشد .
3 . مراد از « أَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ » همهى مخلوق الهى باشند و تقاضاى فوق بدين جهت شده باشد ؛ زيرا بشر در اثر احتياجش به همهى عالم ، از هر يك از مظاهر جهان كه بهره مىگيرد ، آن مظهر حقّى به او پيدا مىكند ، به حساب اين كه در حيات و بقايش دخالت دارد ؛ بنابراين ، هيچ كس را قدرت بر اداى تمام حقوق هر يك از خلق نمىباشد ، مگر اين كه در مقام شكر عملى و لفظى آن برآمده باشد .
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 180 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 328 .