سنن ؛ آداب فطرى توحيدى
« سنن » همان امورى است كه رسول گرامى - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - و انبيا - عليهمالسّلام - از آداب فطرى توحيدى داشتهاند . خداوند مىفرمايد :
- ما كانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيما فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَراً مَقْدُوراً
« 1 »
بر پيامبر در آن چه خدا براى او فرض گردانيده گناهى نيست ؛ [ اين ] سنّت خداست كه از دير باز ميان گذشتگان [ معمول ] بوده و فرمان خدا همواره به اندازهى مقرّر [ و متناسب با توانايى ] است .
- يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَ يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
« 2 »
خدا مىخواهد براى شما توضيح دهد و راه [ و رسم ] كسانى را كه پيش از شما بودهاند را به شما بنماياند .
و آيات ديگر .
ستايش عملى در كنار ستايش لفظى
اما اين كه مراد از : « حَمْداً يَقْبَلُهُ مِنّا ، وَ يَرْضى بِهِ عَنّا » چيست ؟ مىتوان در مرحلهى اوّل ، آن را ستايش عملى نسبت به دين و ملّت و سبيل و سنن معنا نمود و در مرحلهى دوّم ، ستايش بيانى و لفظى ، و گرنه تنها با گفتار ، حقّ عنايات الهى در اين امر : « حَبانا بِدينِهِ ، وَ خَصَّنا . . . » ادا نشده است . خداوند مىفرمايد :
- وَ ذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ . . .
« 3 »
و كسانى را كه دين خود را به بازى و سرگرمى گرفتند و زندگى دنيا ، آنان را فريفته است رها كن و [ مردم را ] به وسيلهى اين [ قرآن ] اندرز ده ، مبادا كسى به [ كيفر ] آن
هامش
( 1 ) . سورهى احزاب ، آيهى 38 .
( 2 ) . سورهى نساء ، آيهى 26 .
( 3 ) . سورهى انعام ، آيهى 70 .