و نسبت به جمله ششم : « وَالْقُلُوبُ إِلَيْكَ مُقْصِدَةٌ » مىفرمايد :
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ
« 1 »
خدا ، زيباترين سخن را [ به صورت ] كتابى متشابه ، متضمّن وعده و وعيد ، نازل كرده است . آنان كه از پروردگارشان مىهراسند ، پوست بدنشان از آن به لرزه مىافتد ، سپس پوستشان و دلشان به ياد خدا نرم مىگردد . اين است هدايت خدا ، هر كه را بخواهد به آن راه مىنمايد و هر كه را خدا گمراه كند ، او را راهبرى نيست .
و نسبت به جمله هفتم : « وَالسِّرُّ عِنْدَكَ عَلانِيَةٌ » مىفرمايد :
وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ
« 2 »
و او خداست در آسمانها و زمين كه نهان و آشكار شما را مىداند .
و نسبت به جمله هشتم : « وَالْمُهْتَدِى مَنْ هَدَيْتَ » مىفرمايد :
وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ
« 3 »
و اگر خدا ما را رهبرى نمىكرد ، ما خود هدايت نمىيافتيم .
پس از توجّه به معانى جملههاى هشتگانه و بيان آيات شريفه ، به شايستگى مىتوان به معناى دو جمله : « أَقْرَبُ حَفِيظٍ ، وَ أَدْنى شَهِيدٍ » آگاه شد و توضيحاتى كه مكرّر نسبت به امور توحيدى گذشت نيز مىتواند راه گشاى بيانات تمثيلى هشتگانه و آيات شريفه باشد و احتياج به توضيح بيش از اين نيست .
( 838 )
« أَللَّهُمَّ ! أَنْتَ الْأَوَّلُ ، فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَىْءٌ ، وَ أَنْتَ الْأخِرُ ، فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَىْءٌ ، وَ أَنْتَ الْباطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَىْءٌ . » « 4 »
هامش
( 1 ) . سورهى زمر ، آيهى 23 .
( 2 ) . سورهى انعام ، آيهى 3 .
( 3 ) . سورهى اعراف ، آيهى 43 .
( 4 ) . اقبال الاعمال ، ص 372 .