خود چيزى نمىتواند داشته باشد ، هر حركت و سكونى كه از او صادر مىشود - چه در طاعات و خوبىها و چه در بدىها - به فضل و عنايت حق سبحانه مىباشد ، از اين رو مىفرمايد : « إِنْ ظَهَرَتِ الْمَحاسِنُ مِنِّى فَبِفَضْلِكَ وَ لَكَ الْمِنَّةُ عَلَىَّ . » ولى بدى را خود بر حركات و سكنات تحميل مىنمايد و عدل الهى اقتضاى آن را دارد كه مخلوق خود را كه آفريده تا پايان عمر از تمام نعمتهايى كه ادامه حيات او در آن است ، بهرهمند سازد ؛ نه آن كه اگر گناهى نمود و اشتباهى كرد ، جان او را بگيرد و يا عضوى كه بدان معصيت نموده از استفادهاش بىبهره گرداند ، از اين رو مىفرمايد : « إِنْ ظَهَرَتِ الْمَساوِى مِنِّى ، فَبِعَدْلِكَ وَ لَكَ الْحُجَّةُ عَلَىَّ . » و ذيل آيه شريفه نيز به عدل الهى مشير است كه مىفرمايد :
كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً
« 1 »
هر دو [ دسته ] اينان و آنان را از عطاى پروردگارت مدد مىبخشيم و عطاى پروردگارت [ از كسى ] منع نشده است .
در عين حال در آيه ديگر با اين كه مىفرمايد :
كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
« 2 »
همه از جانب خداست .
ذيل مىفرمايد :
ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ
« 3 »
هر چه از خوبىها به تو مىرسد ، از جانب خداست و آن چه از بدى به تو مىرسد ، از خود توست .
امّا اين كه اين بيانات را چگونه مىتوان دربارهى معصوم - عليهالسّلام - و غير معصوم پياده نمود ، مطلبى است كه نسبت به هر يك به حساب مراحل ايمان و يقينشان به پروردگار مىتوان گفتگو كرد .
هامش
( 1 ) . سورهى اسراء ، آيهى 20 .
( 2 ) . سورهى نساء ، آيهى 78 .
( 3 ) . سورهى نساء ، آيهى 79 .