لَا الَّذِى أَسآءَ وَ اجْتَرَأَ عَلَيْكَ وَ لَمْ يُرْضِكَ ، خَرَجَ عَنْ قُدْرَتِكَ ، يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ ! » « 1 »
معبودا ! با عذابت ، ادبم مفرما ، و در فريبت به من مكر منما . اى پروردگار من ! از كجا برايم خير و خوبى باشد ، در حالى كه آن جز از نزد تو به وجود نمىآيد ؟ ! و از كجا برايم نجات و رهايى خواهد بود ، و حال آن كه آن را جز به تو نتوان ، [ زيرا ] نه آن كه كار نيكو به جا آورد ، از كمك و ياورى و رحمت تو بىنياز است ، و نه آن كه كار بد به جا آورده و بر تو دليرى [ و نافرمانى ] نموده و تو را خشنود ننمود ، از قدرتت بيرون شد . اى پروردگار من ! اى پروردگار من ! اى پروردگار من !
حلّ شبههى جبر و تفويض با « امر بين الامرين »
اين فراز از دعا ، مقدّمهى ورود و شبيه به اذن دخول خواننده براى ورود به دعاى ابو حمزه است . چهار جملهى اين فراز دعا ، شبههى جبر و تفويض را با « أَمْرٌ بَيْنَ الْأَمْرَيْن » حلّ نموده است ؛ زيرا در عين اين كه تمام خيرات و خوبىها را از جانب حضرت حقّ برشمرده و نجات از ناهموارىها را از او سبحانه مىداند ، ولى با لفظ « أَحْسَنَ » و « أَساءَ » خوبى و بدى را به بنده نسبت مىدهد و در عين اين نسبت ، كمك در انجام كارهاى نيك و قدرت بر انجام كارهاى بد را به خدا منسوب دانسته و به اعتبار اين كه تدبير امور بندگان به دست او است ، در ذيل مىفرمايد : « يارَبِّ يارَبِّ ، يا رَبِّ ! » .
اين جا است كه معناى دو آيهى شريفهى روشن مىگردد كه مىفرمايد :
- وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
« 2 »
و اگر نيكى به آنها رسد ، مىگويند : اين از نزد خدا است ؛ و اگر بدى رسد ،
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 67 .
( 2 ) . سورهى نساء ، آيهى 78 .