و حركت و سكونى در عالم واقع نمىشود ، مگر آن كه ظهور يافته به اسامى جلاليّه و جماليّهى او سبحانه مىباشد ؛ امورى كه جاذب و موافق طبع اوّلى عالَم و خلايق است ، جهت جمالى و امورى كه موافق طبع اوّلى آنها نيست ، جنبهى جلالى دارند كه با تعبير خشيت و ترس از عظمت ، از آن ياد شده است . خداوند دربارهى اوليا و علماى باللَّه مىفرمايد :
- إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
« 1 »
تنها دانشمندان [ واقعى ] از ميان بندگانش ، از [ عظمت ] خداوند بيم دارند .
- ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ، فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً ، وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ ، وَ إِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ ، فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ ، وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ، وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
« 2 »
بعد از آن دلهايتان سخت گرديد ، پس بسان سنگ يا سختتر شد . به راستى كه از برخى از سنگها ، جوىها شكافته [ و جارى ] مىگردد ، و بعضى از آنها شكافته و آب از آن بيرون مىآيد ، و بىگمان بعضى از آنها از ترس [ عظمت ] خداوند فرو مىافتد ، و خداوند هرگز از آن چه انجام مىدهيد غافل نيست .
- لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ ، لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ، وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ ، لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
« 3 »
اگر اين قرآن را بر كوه فرو مىفرستاديم ، مسلّماً مىديدى كه از ترس [ عظمت ] خداوند ، فروتن و از هم پاشيده مىگردد و اين مَثَلها را براى مردم مىزنيم ، باشد كه بينديشند .
بنابر بيان دعا ، آسمان و زمين و ساكنان آن دو و امواج درياها و شنا كنندگان در آن را چنين ترسى است و بايد باشد و در واقع از توجّه به صفت و اسم جلال حضرت حقّ
هامش
( 1 ) . سورهى فاطر ، آيهى 28 .
( 2 ) . سورهى بقره ، آيهى 74 .
( 3 ) . سورهى حشر ، آيهى 21 .