اشاره به آزمايشهاى الهى باشد كه در اثر آن ، گروهى به توفيق او در امتحان بر ايمان خود ثابت قدم و استوار مىمانند ، و عدّهاى آن را رها مىكنند ؛ چنان كه مىفرمايد :
أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ
« 1 »
آيا مردم پنداشتند كه تا گفتند ايمان آورديم ، رها مىشوند و مورد آزمايش قرار نمىگيرند ؟ * و به يقين ، كسانى را كه پيش از اينان بودند آزموديم ، تا خدا آنان را كه راست گفتهاند معلوم دارد و دروغگويان را [ نيز ] معلوم دارد .
از اين رو ، در جملههاى ذيل ، موجبات عدم موفقيت در آزمايشها و از دست دادن ايمان ، سخن به ميان آمده و از آنها به درگاه حضرت حقّ سبحانه تمناى دادخواهى شده است ، آن جا كه مىفرمايد :
( 310 )
« أَللَّهُمَّ ! فَأَنْصِفْنِى مِنْ شَهَواتِى ، فَإلَيْكَ مِنْها الشَّكْوى ، وَ مِنْكَ عَلَيْها أُؤَمِّلُ الْعَدوى ؛ فَإنَّكَ تَشآءُ وَ تَقْدِرُ ، وَ أَشْاءُ وَ لا [ لَسْتُ ] أقْدِرُ ، وَلَسْتَ إِلهِى و سَيّدِى ! مَحْجُوجاً ، وَلكِنْ مَسْؤُولًا تُرجى ، وَ مخُوفاً يُتَّقى ، تُحْصِى وَ نَنْسى ، وَ بِيَدِكَ حُلْوُ وَ مُرُّ الْقَضآءِ . » « 2 »
خدايا ! پس حقّ مرا از خواهشهاى نفسانىام بستان [ و ميان من و آنها به عدل و داد رفتار فرما ] ؛ كه من به درگاه تو شكوه مىگزارم و فقط از تو اميد انتقام از آنها را دارم ؛ زيرا تو مىخواهى و مقدّر مىفرمايى و من مىخواهم و نمىتوانم مقدّر نموده [ و به مرحله اجرا برسانم ] اى معبود و سرور من ! هرگز مغلوب حجّت و دليل من نمىشوى ، ليكن از تو
هامش
( 1 ) . سورهى عنكبوت ، آيات 2 و 3 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 151 .