نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
« 1 »
بى گمان اگر همه درختانى كه در زمين است ، قلم باشند و هفت درياى ديگر بر آنها افزوده شده و به يارى آنها بشتابند ، كلمات الهى پايان نمىپذيرد ، به راستى كه خداوند سرافراز و سنجيده كار است .
- قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً
« 2 »
بگو : اگر دريا ، براى نوشتن كلمات پروردگارم مركّب گردد ، مسلّماً دريا پيش از پايان يافتن كلمات پروردگارم پايان مىپذيرد ، اگر چه دريا [ و يا درياهاى ] همانند آن را به يارى آن بياوريم .
به بيان ديگر : هر چيز از آغاز خلقت وجود يافته و مىيابد ، حتّى كوچكترين حركت و نَفَس كشيدن موجودات - اعمّ از انسانها و جنّيان و حيوانات ، حشرات و . . . - ، همه به اعتبارى به امر و اذن حضرت حقّ تحقّق يافته و مىيابد و به اعتبار ديگر ظهور آن به اسمها و صفات او سبحانه مىباشد . بنابراين ، به هر دو بيان ياد شده مىتوان گفت موجودات كلمات الهى هستند و گويا دو آيهى شريفهى مذكور در مقام گزارش چنين معنايى هستند ، نه آن كه از روى مبالغه صادر شده باشد .
نتيجه آن كه : اطلاق كلمات تامّ بر موجودات به لحاظ آن است كه آنها مظاهر اسامى و صفات حضرت حقّ سبحانه ؛ يا به اعتبارى منشأ گرفته از ذات و اسما و صفات او مىباشند .
2 . مراد از كلمات تامّ الهى ، رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و اوصياى آن حضرت - عليهمالسّلام - است ، به اعتبار اين كه جامع اسامى و صفات الهى هستند .
3 . مقصود از كلمات تامّ الهى ، مجموع چهارده معصوم - عليهمالسّلام - هستند ؛ اعمّ از آنان كه تا زمان صدور اين دعا پا به عرصهى وجود گذاشته بودند و آنان كه پس از آن به دنيا آمدند .
هامش
( 1 ) . سورهى لقمان ، آيهى 27 .
( 2 ) . سورهى كهف ، آيهى 109 .