تحقيقى درست انجام نگرفته است را دارا مىباشند - معدن و جايگاه خاصّى دارند كه در آن جا گرد آمدهاند و حضرت حقّ آنها را به قدر نياز مىفرستد ؛ چنان كه مىفرمايد :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ * وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَيْناكُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنِينَ
« 1 »
و هيچ چيز نيست مگر اين كه گنجينههاى آن در نزد ما است ، و جز به اندازهى مشّخص از آن فرو نمىفرستيم و بادها را به عنوان باردار كننده فرو فرستاديم ، پس از آسمان آب فرو ريختيم ، سپس شما را با آن سيراب نموديم و شما نمىتوانيد آن را اندوخته نماييد .
نيز ممكن است مراد از معادن ، عالَم ملكوت آنها باشد كه همان اسما و صفات الهى مىباشد و بادها و نسيمها پرتو و ظهور يافتهى آنها به حساب مىآيند
( 162 )
« يا ناشِرَ الْبَرَكاتِ مِنْ مَواضِعِها ! » « 2 »
اى گسترانندهى بركتها و خيرها از جايگاههاى آن !
بركات و مواضع گسترش آنها
اين جمله دريايى از معانى را در بر دارد . به طور اجمال مىتوان گفت : تمامى نعمتهايى را كه خداوند در اين جهان و جهان ديگر به هر موجودى متناسب با وجود و ساختار آن عنايت فرموده ، بركت به شمار مىآيد كه صورتاً از طريق اسباب و مسبّبات تحقّق مىيابد ، ولى ريشهى آن ، ملكوت و عالَم امرى آنها - كه همان اسما و صفات و در نتيجه ذات الهى است - مىباشد .
بر اين اساس ، نه تنها نعمتهاى ظاهرى ، بلكه علوم و بركات معنوى نيز - به حسب
هامش
( 1 ) . سورهى حجر ، آيات 21 و 22 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 124 .